Timor-Leste partisipa iha Singapore International Cyber Week (SICW) 2026
Singapura, 13 Outubru 2026 - Delegasaun husi Timor-Leste lidera direta husi Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu partisipa iha Singapore International Cyber Week (SICW) 2026
SICW 2026 mak edisaun ba da-11 husi eventu anuál seguransa sibernétika internasionál nian ne'ebé boot liu iha rejiaun Ázia-Pasífiku. Eventu ne'e organiza husi Cyber Security Agency of Singapore (CSA) iha loron 12 to'o 15 Outubru 2026 iha Sands Expo and Convention Centre, Singapura.
Ho tema "Cyber at a Crossroads: Shaping the New Cyber Order", konferénsia globál ne'e halibur hamutuk formuladór polítika, diplomata, matenek-na'in tékniku, no lider indústria sira hodi foti desizaun kona-ba futuru seguransa dijitál nian iha tempu ne'ebé teknolojia foun sira mosu daudaun.
Governu Singapura fó sai ofisialmente sira-nia estratéjia nasionál foun ba seguransa sibernétika hodi hasoru ameasa moderna sira. Hanesan implementasaun husi estratéjia ne'e, sira lansu pasu konkreta haat:
• determina prazu ba tranzisaun ba teknolojia ne'ebé proteje husi kuantum (quantum-safe deadlines);
• kria servisu hotline foun hodi ajuda fó resposta lalais ba empreza sira ne'ebé hetan atake siber;
• fó akreditasaun ofisiál ba profisionál seguransa sibernétika sira;
• aumenta finansiamentu hodi dezenvolve kapasidade seguransa sibernétika iha nivel rejionál.
Diskusaun iha tinan ne'e foku barak liu ba risku seguransa ne'ebé mai husi Agentic AI—Sistema intelijénsia artifisiál (AI) otonomu ne'ebé serbisu rasik lahó kontrolu konstante husi umanu. Matenek-na'in globál sira diskute kona-ba oinsá kria baze operasionál no jestaun aksesu ba AI ameasa husi komputadór kuantum ne'ebé bele harahun enkripsiaun ohin loron nian mós hamosu nesesidade hodi halo migrasaun lalais ba Post-Quantum Cryptography.
11th ASEAN Ministerial Conference on Cybersecurity (AMCC), Hanesan parte husi baze programa nian, AMCC ba da-11 halibur ministru siber no teknolojia informasaun sira husi ASEAN tomak. Konferénsia ne'e simu ho haksolok planu estratéjia kooperasaun ASEAN 2026–2030 ne'ebé foku ba hametin operasaun ASEAN Regional CERT (Ekipa de Resposta ba Inserte Siber) no mós protesaun ba Infraestrutura Informasaun Vitál (IIV). Timor-Leste mós partisipa hodi prepara an ba integrasaun tomak iha ASEAN.
Eksibisaun GovWare 2026, GovWare kontinua sai hanesan plataforma komersiál prinsipál husi SICW ne'ebé halibur inovadór teknolojia, konsumidór, no reguladór sira hodi hatudu solusaun seguransa sibernétika foun liu iha mundu.
Timor-Leste uza oportunidade iha konferénsia ne'e hodi hametin envolvimentu nasionál iha kooperasaun seguransa dijitál rejionál, liuliu hodi prepara an ba integrasaun tomak hanesan membru ba da-11 ASEAN nian.
"Preokupasaun mundu kona-ba Risku husi AI Maske uluk ema haree Intelijénsia Artifisiál (AI) lori de'it benefísiu, observasaun hatudu katak ema balu komesa uza teknolojia ne'e ba objetivu sira ne'ebé la di'ak.tanba nemak iha SICW 2026 preokupa tebes ba ho situasaun sira ohin loron nia, tanba nemak lei sira tenki forte,politika tenki metin kooperasaun entre nasaun asean no mundu tenki forte ho nune’e bele halo prevensaun ba iha utilisaun téknoljia ne’ebé seguru" dehan Ministru Manetelu.
Ministru Manetelu enfatiza timor-leste foin hahu elabora proposta lei seguransa sibernetika no krime sibenetika ho protesaun dadus no agóra prosesu haruka ona ba parlamentu nasional, hein deit aprovasaun husi parlamentu nasional.
“Hanesan Timor-oan ita persija lei sira ne’e para asegura oinsa atu regulariza no kontrola hahalok ema nia ba utlizasaun teknolojia tanba ne’e lei sira importante tebes ba timor-leste. maibé diskusaun ho esélensia minisitra singapura hatete persija tan lei seluk tanba ha’u temi kona-ba sosiál media oinsa mak atu regulariza ema uja media sorsial ho responsabilidade ita mai laos aprede deit maibé bele sai mós referensia ida”Ministru Manetelu enfatiza.
Nunemos tuir emibaxadór Timor-leste iha Singpura Alexandre Tilman hatete Timor-Leste nia prezensa atu hametin kooperasaun ho nasaun seluk auementa koñesimentu tékniku no dezenvolve kapasidade nasional iha area seguransa sibernetika liu-liu iha tempu servisu públiku no komunikasaun depende liu ba teknoljia dijital.
“Partisipasaun timor-leste iha enkontru atu akompana evolusaun teknolojia nomos komprende mos ameasa sira ne’ebé mai laos deit mai husi komputador no telfone mai ameasa ne’e bele sai mos ameasa ba ita nia seguransa nasional, prezensa timor-leste iha enkontru ne’e atu fahe informsaun ba malu, aprende ba malu ho nasaun sira ne’ebé implementa ona sira nia” tenik Embaixadór Alex Tilman.
Delegasaun ne’ebé Partisipa iha eventu singapore international cyber week mak hanesan, Asesór Ministru MTK, Nelson Tou, Kordenadór Jerál CTL. E.P, Xefe gabinete Dijitalizasaun no Seguransa Sibernetik, Agustinus Bruno Halle, no Diretór Siber seguransa TIC-Timor I.P. Agostinho Pereira






