Notísia sira

News Cover

V-PM Francisco Kalbuady Lay ho Ministru Manetelu halo observasaun ba projetu dezenvolvimentu no espansaun AIPNL Komoro, Dili.

Vise-Primeiru Ministru Francisco Kalbuady Lay ho Ministru Manetelu halo observasaun ba projetu dezenvolvimentu no espansaun AIPNL Komoro, Dili

Dili,  04 Outubru 2026, Vise-Primeiru Ministru Francisco Kalbuady Lay, hamutuk ho Ministru Transportes no Komunikasaun Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, halo observasaun ba projetu dezenvolvimentu no espansaun Aeroportu Internasional Prezidente Nicolau Lobato (AIPLN) Komoro, Dili. 

Vizita ne'e ho objetivu atu hare besik liutan progresu ba konstrusaun terminál pasajeiru foun ne'ebé kaer husi empreza TOA Corporation no konstrusaun pista (runway) husi empreza Waskita Karya.

News Cover

ANATL Hala’o Inspesaun Ba Servisu Sira Iha TOA Corporation

(TT)

Díli, 30 Setembru 2026 – Prezidente Konsellu Administrasaun ANATL, E.P., Eng. Romualdo António Soares da Silva, hamutuk ho Diretóra UEPI ANATL, hala’o inspesaun ba servisu konstrusaun ne’ebé TOA Corporation hala’o hela, atu monitoriza no fó orientasaun téknika hodi asegura prosesu servisu lao ho di’ak. Iha inspesaun ne’e, fó mós instrusaun ba kompañia atu tau matan ba fasilidade no ekipamentu antigu sira iha área demolisaun, hodi ANATL bele asegura sasan hirak ne’e ba interese Estadu.

(PT)

ANATL Realiza Inspeção Aos Trabalhos da Toa Corporation

Díli, 30 de setembro de 2026 – O Presidente do Conselho de Administração da ANATL, E.P., Eng. Romualdo António Soares da Silva, acompanhado pela Diretora da UEPI da ANATL, realizou uma inspeção aos trabalhos de construção em curso executados pela TOA Corporation, com o objetivo de monitorizar o progresso dos trabalhos e fornecer orientações técnicas para assegurar a boa execução dos serviços.

Durante a inspeção, foram igualmente dadas instruções à empresa para prestar especial atenção às instalações e aos equipamentos antigos existentes na área de demolição, de modo a permitir à ANATL salvaguardar esses bens para os interesses do Estado.

(ENG)

ANATL CONDUCTS INSPECTION OF TOA CORPORATION’S WORKS

Dili, 30 September 2026 – The President of the Board of Directors of ANATL, E.P., Eng. Romualdo António Soares da Silva, accompanied by the Director of ANATL’s UEPI, conducted an inspection of the ongoing construction works being carried out by TOA Corporation, with the aim of monitoring the progress of the works and providing technical guidance to ensure their proper implementation.

During the inspection, the company was also instructed to pay particular attention to the existing old facilities and equipment in the demolition area, so that ANATL can safeguard these assets in the interests of the State.

News Cover

DNALP halo inspesaun ba Lutu (wall fence) iha Stasaun AWS (Automatic Weather Station) iha Munisípiu Ainaro

(TT)

Ainaro 29 Setembru 2026, Ekipa husi Ministériu Transportes no Komunikasaun (MTK)—liu husi Diresaun DNALP, Departamentu Akizisaun no Patrimóniu Lojístika no enjeñeiru sira husi UPMA (Unidade de Planeamento, Monitorização e Avaliação) nian, halo inspesaun ba konstruksaun lutu (wall fence) iha Stasaun AWS (Automatic Weather Station) iha Munisípiu Ainaro.

Funsaun Stasaun AWS:

• Deteta no foti dadus kona-ba velosidade anin.

• Deteta no foti dadus kona-ba udan (iha intensidade/velosidade aas)

(ENG)

DNALP Conducts Inspection of Wall Fence Construction at the Automatic Weather Station (AWS) in Ainaro Municipality

Ainaro, 29 September 2026 — A team from the Ministry of Transport and Communications (MTK), through the DNALP Directorate, together with officers from the Procurement and Logistics Asset Department and engineers from UPMA (Planning, Monitoring and Evaluation Unit), conducted an inspection of the construction of the wall fence at the Automatic Weather Station (AWS) in Ainaro Municipality.

The Automatic Weather Station (AWS) serves to:

* Detect and collect data on wind speed.

* Detect and collect rainfall data, including rainfall intensity and amount.

(PT)

DNALP Realiza Inspeção da Construção do Muro de Vedação na Estação Meteorológica Automática (AWS) no Município de Ainaro

Ainaro, 29 de setembro de 2026 — Uma equipa do Ministério dos Transportes e Comunicações (MTK), através da Direção da DNALP, juntamente com técnicos do Departamento de Aquisições e Património Logístico e engenheiros da UPMA (Unidade de Planeamento, Monitorização e Avaliação), realizou uma inspeção à construção do muro de vedação da Estação Meteorológica Automática (AWS) no Município de Ainaro.

A Estação Meteorológica Automática (AWS) tem como função:

* Detetar e recolher dados sobre a velocidade do vento.

* Detetar e recolher dados sobre a precipitação, incluindo a sua intensidade e quantidade.

News Cover

DNTT Atualiza Progresu Dezenvolvimentu LTMIS Versaun 2 (Ltmisv2) ba Ministru Manetelu

(Tetun)

Dili, 28 Setembru 2026 – Diretór Nasionál Transportes Terrestre (DNTT), Nelson Sequeira Martins hamutuk ho IT no Tékniku sira seguda ne’e atualiza progresu dezenvolvimentu land transport management information system LTMIS versaun 2 (LTMISV2) ba ministru manetelu iha gabinete ministru Kaikoli Dili. 

Sistema ida ne’e atu mellora servisu DNTT no mellora atendimentu publiku, aleinde nemos Atualiza utilizasaun teknolojia iha LTMIS;
- Mellora no introdus módulo “feature” foun no ezistente sira, hodi bele fasilita servisu atendimentu ho efisiente;

- Halo integrasaun ba Sistema Banku (BNCTL) nune’e bele introdús fasilita pagamentu dijitál ba sidadaun sira;

Land Transport Management Information System (LTMIS) sistema informátiku ka baze dadus dijitál ne'ebé uza atu jestiona, rejista, no kontrola dadus hotu ne'ebé pertense ba transportes terrestres (transporte iha rai).

Iha Timor-Leste, sistema LTMIS ne'e estabelese no uza husi Diresaun Nasionál Transporte Terrestre (DNTT) hosi Ministériu Transporte no Komunikasaun (MTK) atu moderniza no troka atendimentu publiku husi sistema manuál  ba sistema dijitál.

Funsaun Prinsipál husi LTMIS
1. Rejistu Veíkulu (Vehicle Registration):
2. Karta Kondusaun (Driver's License Management):
3. Inspecaun no Lisensiamamentu (Inspections & Permits):
4. Kontrolu Fronteira Terrestre

*********

(PT)

DNTT Atualiza O Progresso Do Desenvolvimento Do Ltmis Versão 2 (Ltmis V2) Ao Ministro Dos Transportes E Comunicações

Díli, 28 de setembro de 2026 – O Diretor Nacional dos Transportes Terrestres (DNTT), Nelson Sequeira Martins, acompanhado pela equipa de IT e pelos técnicos da DNTT, realizou uma atualização sobre o progresso do desenvolvimento do Land Transport Management Information System – Versão 2 (LTMIS V2) ao Ministro dos Transportes e Comunicações, no Gabinete do Ministro, em Kaikoli, Díli.

O LTMIS V2 é desenvolvido com o objetivo de melhorar a eficiência dos serviços da DNTT, modernizar o atendimento ao público e reforçar a utilização da tecnologia na gestão dos transportes terrestres em Timor-Leste.

Entre as principais melhorias previstas no LTMIS V2 destacam-se:
Atualização e modernização da utilização da tecnologia no sistema LTMIS;
Melhoria e introdução de novos módulos e funcionalidades, incluindo o aperfeiçoamento das funcionalidades existentes, para tornar os serviços de atendimento mais rápidos, eficientes e acessíveis;

Integração com o sistema bancário do Banco Nacional de Comércio de Timor-Leste (BNCTL), permitindo facilitar os pagamentos digitais dos serviços da DNTT pelos cidadãos.

O Land Transport Management Information System (LTMIS) é um sistema informático e uma base de dados digital destinada a gerir, registar e controlar informações relacionadas com os transportes terrestres.

Em Timor-Leste, o LTMIS é utilizado pela Direção Nacional dos Transportes Terrestres (DNTT), sob o Ministério dos Transportes e Comunicações (MTC), como parte do processo de modernização dos serviços públicos, substituindo progressivamente os procedimentos manuais por sistemas digitais.

Entre as principais funções do LTMIS encontram-se:
Registo de Veículos (Vehicle Registration);

Gestão de Cartas de Condução (Driver’s Licence Management);
Inspeção e Licenciamento de Veículos (Vehicle Inspection and Licensing);

Controlo e Gestão das Fronteiras Terrestres (Land Border Control and Management).

O desenvolvimento do LTMIS V2 representa uma etapa importante na transformação digital dos serviços de transportes terrestres, com o objetivo de proporcionar serviços públicos mais eficientes, modernos, transparentes e acessíveis aos cidadãos de Timor-Leste.
DNTT provides the minister with an update on the development progress of ltmis version 2 (ltmis v2)

*********

(Eng)

Dili, 28 September 2026 – The National Director of Land Transport (DNTT), Nelson Sequeira Martins, together with the DNTT IT and technical teams, provided the Minister for Transport and Communications with an update on the development progress of the Land Transport Management Information System – Version 2 (LTMIS V2) at the Minister’s Office in Kaikoli, Dili.

LTMIS V2 is being developed to improve the efficiency of DNTT services, modernise public service delivery, and strengthen the use of technology in land transport management in Timor-Leste.

The main improvements planned under LTMIS V2 include:

Updating and modernising the use of technology within the LTMIS;
Improving existing modules and introducing new modules and features to make public services faster, more efficient, and accessible;
Integrating the system with the Banco Nacional de Comércio de Timor-Leste (BNCTL) banking system to facilitate digital payments for DNTT services by citizens.

The Land Transport Management Information System (LTMIS) is a digital information system and database designed to manage, register, and control information related to land transportation.

In Timor-Leste, LTMIS is used by the National Directorate of Land Transport (DNTT) under the Ministry of Transport and Communications (MTC) as part of the modernisation of public services, progressively moving from manual procedures to digital systems.

The main functions of LTMIS include:
Vehicle Registration;
Driver’s Licence Management;

Vehicle Inspection and Licensing;
Land Border Control and Management.
The development of LTMIS V2 represents an important step in the digital transformation of land transport services, with the aim of providing more efficient, modern, transparent, and accessible public services to the people of Timor-Leste.

*********

News Cover

Reuniaun Koordenasaun Kona-ba Reintegrasaun Funsionáriu Públiku Sira Ne'ebé Destaka Iha ANATL, E.P.

(Tetun)

Reuniaun Koordenasaun Kona-ba Reintegrasaun Funsionáriu Públiku Sira Ne'ebé Destaka Iha ANATL, E.P.

Dili, 28 Setembru 2026 - Ministru Manetelu segunda ohin konvoka enkontru ho Prezidente ANATL, E.P. Romualdo António Soares da Silva no funsionáriu públiku sira ne’e destaka ka halo servisu iha ANATL. E.P, Enkontru ne’e halao iha sala enkontru ANATL.E.P Komoro,

Objetivu husi enkontru ne'e mak atu hamutuk ho Prezidente ANATL haree fali situasaun funsionáriu públiku sira ne'ebé oras ne'e dadaun hala'o servisu iha ANATL, E.P., hodi  reintegra fila fali mai ministériu hodi reforsa fali estrutura iha Ministériu.

funsionáriu públiku sira-ne'e hala'o tiha ona sira-nia kna’ar iha ANATL besik tinan 10 (sanulu).

Objetivu husi Reuniaun atu kordena kona-ba funsionáriu públiku sira ne'ebé destaka iha ANATL hodi reintegra fali mai ministériu hodi nune’e bele reforsa fila fali servisu sira iha Ministériu.

Ministru Manetelu hatete funsionáriu públiku sira ne'ebé destaka iha ANATL tenke prontu atu fila ba Ministériu iha tempu saida de’it tuir nesesidade ministériu nia.

Razaun reorganizasaun ne'e halo ho objetivu atu re-organiza fali rekursu umanu sira iha administrasaun públika no re-ajusta estrutura servisu nian.

Prosesu Reintegrasaun Funsionáriu sira ne'ebé afetadu sei simu fali knaar no responsabilidade tuir sira-nia kargo no estatutu funsionáriu públiku nian iha ministériu ka servisu orijinál ne'ebé sira pertense ba.

Prezidente ANATL manifesta kompreensaun no apoiu ba polítika ne'e, no konkorda atu halo fali levantamentu ba dadus funsionáriu públiku sira iha ANATL.E.P.

*********

(PT)

Reunião de coordenação sobre a reintegração de funcionários públicos destacados na anatl, e.p.

Díli, 28 de setembro de 2026 – O Ministro dos Transportes e Comunicações, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, convocou hoje uma reunião com o Presidente do Conselho de Administração da ANATL, E.P., Sr. Romualdo António Soares da Silva, e com os funcionários públicos atualmente destacados ou em serviço na ANATL, E.P. A reunião realizou-se na sala de reuniões da ANATL, E.P., em Comoro, Díli.

O objetivo da reunião foi analisar, em coordenação com a Presidência da ANATL, a situação dos funcionários públicos que atualmente exercem funções na ANATL, E.P., tendo em vista a sua eventual reintegração nos respetivos ministérios e serviços de origem, de forma a reforçar os recursos humanos e a capacidade de resposta das instituições públicas.

Os funcionários públicos em causa desempenham funções na ANATL há cerca de dez anos. Neste contexto, a reunião procurou estabelecer uma coordenação institucional sobre o processo de reintegração e sobre a futura afetação dos funcionários às estruturas de origem, de acordo com as necessidades dos respetivos ministérios.

O Ministro Manetelu salientou que os funcionários públicos destacados na ANATL devem estar preparados para regressar aos seus ministérios de origem sempre que as necessidades do serviço público assim o determinem.

A reorganização tem como objetivo melhorar a distribuição dos recursos humanos na Administração Pública, ajustar as estruturas funcionais e assegurar uma utilização mais adequada dos funcionários públicos de acordo com as necessidades institucionais.

No âmbito do processo de reintegração, os funcionários abrangidos deverão reassumir funções e responsabilidades de acordo com a sua categoria, carreira e estatuto de funcionário público, nos respetivos ministérios ou serviços de origem.

Por sua vez, o Presidente do Conselho de Administração da ANATL, E.P., manifestou a sua compreensão e apoio à política de reorganização e concordou com a realização de um levantamento atualizado dos dados relativos aos funcionários públicos atualmente destacados ou a exercer funções na ANATL, E.P.

A medida enquadra-se no esforço de coordenação e reorganização dos recursos humanos da Administração Pública, procurando assegurar que as competências e a experiência dos funcionários sejam devidamente aproveitadas de acordo com as necessidades das instituições.

*********

(ENG)

COORDINATION MEETING ON THE REINTEGRATION OF PUBLIC SERVANTS ASSIGNED TO ANATL, E.P.

Dili, 28 September 2026** – The Minister of Transport and Communications, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, today convened a meeting with the President of the Board of Directors of ANATL, E.P., Mr. Romualdo António Soares da Silva, and public servants currently assigned to or serving at ANATL, E.P. The meeting was held in the ANATL, E.P. meeting room in Comoro, Dili.

The purpose of the meeting was to review, in coordination with the ANATL leadership, the situation of public servants currently working at ANATL, E.P., with a view to their possible reintegration into their respective ministries and services of origin, in order to strengthen human resources and institutional capacity within the public administration.

The public servants concerned have been performing their duties at ANATL for approximately ten years. In this context, the meeting focused on institutional coordination regarding their reintegration and future assignment to their respective institutions of origin, according to the needs of the relevant ministries.

Minister Manetelu emphasized that public servants assigned to ANATL should be prepared to return to their respective ministries whenever required by the needs of the public service.

The reorganization aims to improve the distribution of human resources within the Public Administration, adjust institutional structures, and ensure that public servants are appropriately deployed according to institutional needs.

Under the reintegration process, affected public servants will resume duties and responsibilities in accordance with their positions, careers, and status as public servants within their respective ministries or services of origin.

The President of the Board of Directors of ANATL, E.P., expressed his understanding of and support for the reorganization policy and agreed to conduct an updated assessment of the data concerning public servants currently assigned to or working at ANATL, E.P.

The measure forms part of the broader effort to coordinate and reorganize human resources within the Public Administration, ensuring that the skills and experience of public servants are appropriately utilized in accordance with the needs of each institution.

*********

 

News Cover

Ekipa Vollyból Feto MTK Kontente Sai Kampiaun Iha Tasa Funsaun Públika 2026

Gleno, 25 Setembru 2026 –  Ekipa Vollyból feto Ministériu Transportes no Komunikasaun, partisipa iha serimónia enseramentu loron nasionál komisaun funsaun públika, iha muniípiu ermera.

Komemorasaun Loron Nasionál Funsaun Públika 2026 sai nu'udar oportunidade reflesaun atu hametin Administrasaun Públika ne'ebé servisu ba interese povu no nasaun, komomorasaun loron funsaun públika tinan ne’e foka liu ba pontu importante tolu: rekursu umanu, sistema, no prosedimentu.

Iha serimónia enseramentu ne’e komisaun organizadora fahe mós premiu ba ekipa viollyból feto MTK ne’ebé sai kampiaun 

 

Partisipasaun no susesu husi funsionáriu MTK hatudu espíritu unidade, servisu hamutuk, no desportivu.

News Cover

Enkontru Interministeriál Kona-ba Koordenasaun Asuntu Ekonómiku 2026 no ASEAN

 

Dili, 24 Setembru 2026 – Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng,. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, partisipa iha Enkontru Interministeriál kona-ba Koordenasaun Asuntu Ekonómiku 2026 no ASEAN

Enkontru ne’e lidera husi Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Koordenadór ba Asuntu Ekonómiku, Francisco Kalbuady Lay, enkontru ne’e hodi valida Roteiru Komunidade Ekonómika ASEAN 2026-2033, "Prezentavel Ekonómiku" (PED) ka Rezultadu Ekonómiku Prioridade, no asuntu sira seluk ne'ebé iha interese mútuo. Objetivu prinsipál sira maka: - Fasilita implementasaun kompromisu sira Timor-Leste nian iha área ekonomia nian. Hetan informasaun kona-ba importánsia PED nian no asegura integrasaun asuntu PED nian.

*****Tetun*****

Interministerial Meeting on the cordination of economic affairs and ASEAN

Dili, 24 September 2026 – The Minister of Transport and Communications, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, participated in the Interministerial Meeting on the Coordination of Economic Affairs and ASEAN 2026.

The meeting was chaired by the Vice Prime Minister and Coordinating Minister for Economic Affairs, Francisco Kalbuady Lay. The meeting aimed to validate the ASEAN Economic Community Blueprint 2026–2033, the Priority Economic Deliverables (PEDs), and other matters of mutual interest.
The main objectives were to:

* Facilitate the implementation of Timor-Leste’s commitments in the economic sector.
* Strengthen understanding of the importance of the PEDs and ensure their integration into relevant economic matters.

The meeting was attended by the Minister of Trade and Industry, Nino Pereira; Vice Minister of Trade and Industry, Augusto Junior; Secretary of State for Cooperatives, Arsenio Pereira; Secretary of State for Fisheries, Domingos da Conceição dos Santos; Secretary of State for Forestry, Fernandino Vieira da Costa; and advisers.

****English****

Reunião interministerial sobre a cordenação dos assuntos economicos ASEAN

Díli, 24 de setembro de 2026 – O Ministro dos Transportes e Comunicações, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, participou na Reunião Interministerial sobre a Coordenação dos Assuntos Económicos e ASEAN 2026.

A reunião foi presidida pelo Vice-Primeiro-Ministro e Ministro Coordenador dos Assuntos Económicos, Francisco Kalbuady Lay. O encontro teve como objetivo validar o Plano da Comunidade Económica da ASEAN 2026–2033, os Resultados Económicos Prioritários (PEDs) e outras questões de interesse mútuo.
Os principais objetivos foram:

* Facilitar a implementação dos compromissos de Timor-Leste na área económica.
* Reforçar a compreensão sobre a importância dos PEDs e assegurar a integração das questões relacionadas com os PEDs.

Participaram também na reunião o Ministro do Comércio e Indústria, Nino Pereira; o Vice-Ministro do Comércio e Indústria, Augusto Junior; o Secretário de Estado das Cooperativas, Arsenio Pereira; o Secretário de Estado das Pescas, Domingos da Conceição dos Santos; o Secretário de Estado das Florestas, Fernandino Vieira da Costa; e assessores.

**** Portugues ****

 

News Cover

Banku Mundial ho Governu Diskuti Kona-Ba Dezenvolvimentu Dijitál Iha Timor-Leste

Dili, 24 Setembru 2026 – Governu liuhosi Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Manetelu, simu vizita kortézia husi Reprezentante Banku Mundiál iha Timor-Leste, David Freedman ho nia ekipa, Enkontru ne’e diskute kona-ba dezenvolvimentu dijitál iha Timor-Leste, Banku Mundial ho Governu Diskuti Kona-Ba Dezenvolvimentu Dijitál Iha Timor-Leste, infraestrutura dijitál no Haforsa Transformasaun Dijitál Nasionál nomos Hadia Konetividade no Servisu Dijital Ba Povu, inklui atualizasaun kona-ba Identidade Úniku no servisu dijitál sira ne’ebé lao hela. Banku Mundiál mós husu disponibilidade Ministru Manetelu atu partisipa iha Simeira Dijitál iha Korea Súl** no sei fahe relatóriu esbosu atu hetan komentáriu husi Ministru no nia ekipa molok publikasaun.

Reprezentante Banku Mundiál iha Timor-Leste, David Freedman, hato’o apresiasaun ba Ministru Manetelu no Governu kona-ba prioridade iha dezenvolvimentu dijitál, liuliu operasaun komersiál kabu fibra ótika. Nia suporta prioridade atu amplia infraestrutura fibra ba komunidade sira, enkuantu Starlink bele sai alternativa atu alkansa komunidade iha área remotas.

Diskusaun mós destaka ID Úniku no infraestrutura dijitál krítiku atu apoia servisu públiku, hadi’a efisiénsia governu, pagamentu dijitál no dezenvolvimentu ekonomia dijitál. Banku Mundiál mós reafirma prontidaun atu kontinua servisu hamutuk ho Timor-Leste no ASEAN iha área dezenvolvimentu dijitál.

Diskusaun foka ba ajenda no preparasaun ba simeira globál AI no dijitál iha Korea, ne’ebé sei hala’o iha 19–22 Outubru. Ministru Manetelu sei partisipa, no sei iha oportunidade atu ko’alia iha meza redonda ministeriál, inklui tópiku kona-ba AI, asesibilidade dispozitivu no konetividade.

Aleinde ne’e, sei kontinua diskute atualizasaun kona-ba ID Úniku no haree área seluk ne’ebé bele envolve iha kooperasaun. Ekipa organizadór husu atu hatene sedu kona-ba tópiku ka eventu espesífiku ne’ebé Ministru hakarak partisipa, iha Diskusaun ne'e  informa mós kona-ba oportunidade ba Ministru atu partisipa iha eventu internasionál, hamutuk ho ministru sira husi nasaun oioin. 

Banku Mundiál mós kompleta hela CPSD – Diagnóstiku Setór Privadu ba Timor-Leste, ho objetivu atu analiza ambiente no oportunidade atu atrai investimentu privadu.

Ba Timor-Leste, estudu CPSD foka liuliu ba setór turizmu no infraestrutura dijitál, tanba konsidera importante ba kreximentu ekonómiku no diversifikasaun ekonomia. Banku Mundiál sei fahe relatóriu esbosu ho ekipa Ministériu atu hetan diskusaun no kontribuisaun.

Ministru Manetelu hatete katak jornada dijitalizasaun Timor-Leste lao hela ho progresu, liuhosi investimentu governu iha kabu submariñu fibra ótika no projetu konektividade nasionál  da-walu (NCP). Projetu ne’e estende konektividade ba postu administrativu, sede suku, sentru saúde no eskola sira.Tanba fibra ótika seidauk bele to’o ba fatin hotu-hotu, governu mos fó lisensa ba Starlink, no agora besik sede suku 450 konekta ona ho internet satélite. Kombinasaun fibra ótika no Starlink ajuda aumenta kobertura internet iha territóriu nasionál.

Diskusaun públika no Governu foka ba opsaun satelite, hanesan Starlink, no kabu fibra ótika atu haforsa konektividade, liuliu iha área remota. Maski teknolojia rua ne’e bele uza hamutuk, presiza fó atensaun ba seguransa sibernétika, krime sibernétika no protesaun dadus. Kombate krime sibernétika la’ós responsabilidade Governu Timor-Leste de’it, maibé presiza kooperasaun internasionál.

Prosesu dijitalizasaun no governu eletróniku kontinua lao, maibé transformasaun dijitál no sistema pagamentu dijitál presiza ID Úniku. Programa ID Úniku ne’ebé hahú iha Governu VIII liuhosi TIC Timor, depois iha Governu IX integra ba Ministériu Transportes no Komunikasaun, agora mos liga ho programa iha Ministériu Justisa. Maski iha interpretasaun diferente entre ministériu sira, presiza kooperasaun no koordinasaun interministeriál atu programa ID Úniku bele kontinua no apoia dezenvolvimentu dijitál nasional.

Diskusaun públika no Governu foka ba opsáun uza satélite hanesan Starlink no kabu fibra ótika, liuliu ba área remota. Maski teknolojia rua ne’e bele kombina, seguransa sira presiza konsidera tanba iha risku kona-ba seguransa sibernétika, krime sibernétika no protesaun dadus.

Seguransa sibernétika no kombate krime sibernétika la’ós responsabilidade Governu Timor-Leste de’it, maibé presiza kooperasaun internasionál. Iha tempu hanesan ne’e, prosesu dijitalizasaun no governu eletróniku kontinua lao, maibé transformasaun dijitál, servisu dijitál no pagamentu eletróniku presiza suporta hosi ID Úniku.

Programa ID Úniku ne’ebé hahú iha Governu da-walu, depois integra ba Ministériu Transportes no Komunikasaun iha Governu da-sia, agora envolve mos Ministériu Justisa. Maski iha interpretasaun diferente entre ministériu sira, presiza kooperasaun interministeriál atu programa ID Úniku bele lao ho diak no apoia prosesu dijitalizasaun nasional.

Governu kontinua dezenvolve infraestrutura komunikasaun liuhosi instalasaun kabu fibra ótika no halo trial cross-border ho ligasaun ne’ebé mai husi Indonézia. Ho komersializasaun kabu submariñu ne’ebé lansa ona, Governu planeia atu remata trial ne’e no kontinua avalia Starlink hanesan backup ba konektividade.
 

News Cover

Enkontru Avaliasaun Projetu Ba Espansaun AIPNL, Pista Taxiway, Apron Expansaun No Konstrusaun Ba Torre Kontrolu Tráfiku Aéreu

Dili, 22 Setembru 2026 – Ministru Transportes no Komuniakasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu konvoka enkontru ho PMU, PMC, Construction Supervision Consultant (CSC), Yocshin JV, Waskita Karya, PresidentE ANATL no ADN, Enkontru ne'e halo iha Gabinete MTK Kaikoli Dili.

Objetivu husi Enkontru ne’e atu estabelese entendimentu komún kona-ba kondisaun atuál projetu nian; kompara Konsultór Supervizaun nia avaliasaun ho esplikasaun sira ne'ebé fornese hosi Waskita Karya; identifika kauza sira atrazu nian; avalia prontidaun dezeñu sira no pakote serbisu krítiku sira; no determina medida koordenasaun no aselerasaun ne’ebé presiza atu kompleta projetu ne’e tuir obrigasaun kontratuál no interese Governu nian.

Iha nia intervensaun Ministru Manetelu hatete enkontru ne'e tuir diskusaun sira uluk nian, inklui envolvimentu ho lideransa Waskita Karya nian no informasaun ida ba Vise Primeiru Ministru. Governu konsidera katak kompletasaun projetu ne’e presiza envolvimentu governu-ba-governu ne’ebé intensivu liu, partikularmente ho Governu Indonézia no entidade korporativa relevante sira, sein diminui responsabilidade kontratuál Waskita Karya nian.

Ministru esplika katak Governu konsidera hela senáriu oioin atu mantein kontinuidade obra sira nian. Hirak-ne'e bele inklui apoiu ne'ebé hametin ba Waskita Karya, envolvimentu hosi parseiru ka fornesedór sira ne'ebé iha kapasidade ba pakote espesífiku sira, no arranju apropriadu sira ba entrega no pagamentu dezeñu nian enkuantu prezerva kontratu governante. Opsaun ruma sei presiza revizaun legál, tékniku no kontratuál liután.

Ministru orienta katak aprezentasaun sira hosi Konsultór Supervizaun no Waskita Karya uza hodi estabelese komparasaun objetivu ida kona-ba projetu nia estatutu, partikularmente iha relasaun ho prontidaun dezeñu nian, progresu fíziku, rekursu sira, aprovizionamentu no kalendáriu kompletasaun nian.

Konsultór Supervizaun Lee, hatete katak aprezentasaun ne'e bazeia ba dokumentu projetu nian, korespondénsia, dadus fatin nian no obrigasaun sira Kontratór nian tuir Empregadór nia Rekizitu sira. Aprezentasaun ne’e aborda kona-ba estatutu dezeñu no dezeñu sira, materiál no ekipamentu, mobilizasaun, administrasaun kontratu, pakote serbisu krítiku no viabilidade atu kompleta projetu.

Waskita Karya aprezenta progresu hosi obra sira, rekursu sira ne'ebé mobiliza ona, atividade atuál sira iha fatin, limitasaun sira dezeñu nian, ezijénsia sira dokumentu apoiu nian, arranju asesu nian, aprovizionamentu ekipamentu nian no medida aselerasaun sira ne'ebé propoin.

Waskita Karya relata katak maizumenus unidade ekipamentu 45 to'o 46 no maizumenus pesoál 145 maka mobiliza ona iha momentu aprezentasaun nian. Rekursu sira sei ajusta tuir programa serbisu no ezijénsia operasionál sira.

Iha nia intervensaun ikus Ministru hateten objetivu Governu nian atu fasilita progresu envezde impede implementasaun. Husu ba parte hotu-hotu atu mantein komunikasaun ne'ebé efetivu, fornese informasaun ne'ebé loos, hala'o sira nia responsabilidade ida-idak no hatudu sira nia kompromisu liuhosi progresu fatin ne'ebé bele sukat no kompletasaun dokumentasaun ne'ebé pendente iha tempu ne'ebé loos.

News Cover

Timor-Leste Partisipa Iha ADGSOM-ATRC LEADERS' Iha Yangon, Myanmar

Yangon, Myanmar, 23 Setembru 2026 – Delegasaun Timor-Leste husi Ministériu Transportes no Komunikasaun, lideradu husi Diretór Jerál Komunikasaun, Ambrosio Amaral, akompaña husi Xefe Gabinete Dijitalizasaun no Seguransa Sibernetika, Agustinho Bruno Halo, Diretór DNIC, Pedro Amaral,  Administradora ANC , Georgina Garcia, Tekniku ANC, Fabio Magalhães, partisipa iha Enkontru Ofisiál Sénior ASEAN ba Dijitál (ADGSOM) no Konsellu Reguladór Telekomunikasaun ASEAN (ATRC) iha Yangon, Myanmar.

Enkontru ne’e diskute kona-ba implementasaun desizaun ASEAN, avaliasaun ASEAN Digital Masterplan 2030 no Planu Traballu ADGSOM-ATRC 2026, inklui preparasaun Planu Traballu no Orsamentu 2027. Enkontru mós aborda kooperasaun ho parseiru ASEAN no preparasaun ba ADGSOM no ADGMIN da-7 no enkontru sira ne’ebé relasiona.