Notísia sira

News Cover

Timor-Leste no Indonézia ofisialmente asina ho susesu akordu foun ida iha setór produsaun no investimentu.

Jakarta, 15 Outubru 2026 – Governu Timor-Leste ho Indonézia ofisialmente asina ona akordu kona-ba promosaun no protesaun ba investimentu iha Jakarta indonézia, ne’ebé asina husi Vise-Primeiru Ministru, Minsitru Kordenadór Asuntu Ekonómiku, no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuady Lay no Ministru Industrializasaun Indonézia, Rosan Perkasa Roeslani.

Serimónia asina akordu ho indonézia ne’e, Vise-Primeiru Ministru, Minsitru Kordenadór Asuntu Ekonómiku, no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuady Lay, akompaña husi Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, no Vise Ministru Komersiu no Industria, Augostu Junior no Embaixadora Timor-Leste ba ASEAN. 

Objetivu husi akordu ne’e, atu kria kondisaun ne’ebé favorabel liu ba investimentu entre indonézia no timor-leste liuhosi kuadru protesaun ida no tratamentu investimentu, fasilitasaun ba prosedimentu no mekanizmu atu rezolve litijiu sira ne’ebé bele mosu tanba ne’e investimentu buka atu reforsa konfiansa investidór sira nia promove fluksu kapitál no teknolojia hodi nune’e bele kontribui ba dezenvolvimentu ekonomiku no hametin   kooperasuan bialterál.

Vise-Primeiru Ministru no Ministru Kordenadór Asuntu Ekónomiku no Ministru Ambiente, Francisco Kalbuady Lay subliña akordu nu’udar moemntu importante ida ba Timor-Leste  no indonézia kontinu servisu hamutuk  iha setór oi-oin. 

“Ohin ita halo istória, la’ós de’it loron ksolok ba nasaun rua maibé mós loron istóriku ba ita, hodi governu Timor-Leste nia naran, liuliu Primeiru-Ministru Xanana Gusmão, ha’u hakarak hato’o ha’u-nia agradesimentu kle’an ba governu Indonézia, liuliu iha lideransa Prezidente Prabowo nian. Liuhusi ita-boot nia liman, ohin ami agradese katak ikusmai liutiha tinan barak nia laran ita tenta atu asina akordu ne’e, maibé ohin ita konsege realiza duni asinatura ba akordu ne’e’’dehan Vise-PM, MAKE no MTA, Francisco Kalbuady Lay. 

Ministru Investimentu no Industrializasaun konsidera akordu ne'e nu'udar espasu estratéjiku atu kontinua kooperasaun ba dezenvolvimentu ekonómiku nasaun rua nian.

“Asinatura tratadu investimentu bilaterál ne'e sai pasu estratéjiku atu hametin kooperasaun iha setór ekonómiku, investimentu, no komérsiu laos deit iha nivél governu (G2G) , ka empreza publika sira maibé mós parte interesada sira seluk” tenik Ministru Rosan Perkasa Roeslani.

Indonézia nu'udar nasaun vizinu Timor-Leste nia, durante ne’e estabelese ona kooperasaun ho Timor-Leste iha setór edukasaun, saúde, komérsiu, no seluk tan.

News Cover

Governu indonézia sei apoiu empreza waskita karya aselera projetu dezenvolvimentu no espansaun AIPNL.

(TT)

Jakarta, 15 Outubru 2026 – Governu Timor-Leste halo enkontru hamutuk ho parseiru investimentu sira hanesan Danantara foka ba aselera projetu dezenvolvimentu no espansaun Aeroportu Internasionál Presidente Nicolau Lobato ne'ebé targetu sei finaliza iha tinan 2028.

Governu Timor-Leste ne’ebé lideradu Vise-Primeiru Ministru, Ministru Kordenadór Asuntu Ekonomiku no Ministru Turizmu no Ambiente akompaña husi Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, no Vise Ministru Komersiu no Industria, Augostu Junior Halo enkontru bilateral ho Ministru Investimentu industria hanesan mos CEO Danantara Rosan Perkasa Roeslani diskuti progresu servisu empreza waskita karya ba dezenvolviementu no espasaun aeroportu internasional prezidente nicolau lobato Komoro Dili.

Vise-Primeiru Ministru no Ministru Kordenadór Asuntu Ekónomiku no Ministru Ambiente, Francisco Kalbuady Lay, hatete Ministru Investimentu Indonézia, Rosan Perkasa Roeslani, garantia katak empreza waskita karya sei aselera servisu tuir tempu ne’ebé determina ona liuhosi apoiu governu indonézia nian.

Iha sorin seluk Ministru Manetelu hatete liuhosi aprosimasaun entre governu Timor-Leste ho Indonézia, Ministru Investimentu Rosan Perkasa Roeslani deklara sira sei apoiu waskita karya atu aselera servisu tanba iha tinan 2029 Timor-Leste sei sai uma nain ba simeira asean.””

“Sua Esélensia Vise Primeiru-Minsitru, Francisco Kalbuady Lay, orienta para atu komunika ho Ministru investimentu indonezia nia hanesan mós CEO ba Danantara, Danantara maka lidera Empreza estatál (BUMN) sira iha indonezia inklui waskita, tanba ita hare progresu servisu iha terrenu lahatudu progresu siknifikativu, ita ladun iha konfiansa katak projetu bele konklui tuir waskita rasik aprezenta, tanba nemak ita halo aprosimasaun entre governu governu (G to G) para oinsa mak governu indonezia liuhosi ministru investimentu hanesan mós CEO ba DANANTARA garantia katak governu indonezia sei apoiu ba waskita hanesan empreza Estatal indonézia nia bele finaliza projetu ne’e iha tinan 2028”tenik Ministru Manetelu.

Aeroportu Hanesan odamatan boot ne'ebé liga Timor-Leste ba mundu, dezenvolvimentu no espansaun Aeroportu Internasionál Presidente Nicolau Lobato ne'ebé targetu sei termina iha tinan 2028 sai hanesan prioridade estratéjiku hodi hametin konektividade  entre Timor-Leste ho Mundu.

*******************

(PT)

Governo da Indonésia apoiará a Waskita Karya na aceleração das obras de desenvolvimento e expansão do Aeroporto Internacional Presidente Nicolau Lobato

*Jacarta, 15 de outubro de 2026* – O Governo de Timor-Leste reuniu-se com parceiros de investimento, incluindo a Danantara, com o objetivo de acelerar o desenvolvimento e a expansão do Aeroporto Internacional Presidente Nicolau Lobato (AIPNL), cuja conclusão está prevista para 2028.

A delegação timorense foi liderada pelo Vice-Primeiro-Ministro, Ministro Coordenador dos Assuntos Económicos e Ministro do Turismo e Ambiente, Francisco Kalbuady Lay. A delegação integrou ainda o Ministro dos Transportes e Comunicações, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, e o Vice-Ministro do Comércio e Indústria, Augostu Junior. A delegação realizou um encontro bilateral com o Ministro do Investimento da Indonésia e diretor executivo da Danantara, Rosan Perkasa Roeslani, para discutir os progressos das obras de desenvolvimento e expansão do aeroporto, a cargo da empresa Waskita Karya, em Comoro, Díli.

O Vice-Primeiro-Ministro Francisco Kalbuady Lay afirmou que o Ministro do Investimento da Indonésia, Rosan Perkasa Roeslani, garantiu à delegação timorense que a Waskita Karya irá acelerar os trabalhos, de acordo com o calendário estabelecido, com o apoio do Governo indonésio.

Por sua vez, o Ministro Miguel Manetelu explicou que, através dos contactos entre os Governos de Timor-Leste e da Indonésia, o Ministro do Investimento, Rosan Perkasa Roeslani, manifestou o compromisso da Indonésia em apoiar a Waskita Karya na aceleração das obras, sobretudo tendo em conta que Timor-Leste deverá acolher a Cimeira da ASEAN em 2029.

«Sua Excelência o Vice-Primeiro-Ministro, Francisco Kalbuady Lay, orientou-nos a estabelecer contacto direto com o Ministro do Investimento da Indonésia, que exerce igualmente as funções de diretor executivo da Danantara. Esta entidade supervisiona as empresas estatais indonésias, incluindo a Waskita Karya. Tendo em conta que os progressos observados no terreno não têm sido suficientemente significativos, existem preocupações quanto à possibilidade de concluir o projeto dentro do prazo anteriormente apresentado pela própria Waskita Karya. Por esse motivo, adotámos uma abordagem de cooperação entre governos (G2G), com o objetivo de obter garantias do Governo indonésio, através do Ministro do Investimento e diretor executivo da Danantara, de que apoiará a Waskita Karya, enquanto empresa estatal, na conclusão do projeto em 2028», declarou o Ministro Manetelu.

O aeroporto constitui uma das principais portas de entrada de Timor-Leste para o mundo. O desenvolvimento e a expansão do Aeroporto Internacional Presidente Nicolau Lobato, cuja conclusão está prevista para 2028, constituem uma prioridade estratégica para reforçar a conectividade internacional do país.

***********

(ENG)

Indonesian Government to Support Waskita Karya in Accelerating the Development and Expansion of Presidente Nicolau Lobato International Airport

*Jakarta, 15 October 2026* – The Government of Timor-Leste held a meeting with investment partners, including Danantara, to accelerate the development and expansion of Presidente Nicolau Lobato International Airport (AIPNL), which is targeted for completion in 2028.

The Timor-Leste delegation was led by the Deputy Prime Minister, Coordinating Minister for Economic Affairs, and Minister of Tourism and Environment, Francisco Kalbuady Lay. The delegation was accompanied by the Minister of Transport and Communications, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, and the Vice-Minister of Commerce and Industry, Augostu Junior. They held a bilateral meeting with Indonesia’s Minister of Investment and Danantara CEO, Rosan Perkasa Roeslani, to discuss progress on the airport development and expansion works being undertaken by Waskita Karya in Comoro, Dili.

Deputy Prime Minister Francisco Kalbuady Lay stated that Indonesia’s Minister of Investment, Rosan Perkasa Roeslani, had assured the Timor-Leste delegation that Waskita Karya would accelerate its work in accordance with the established timeline, with support from the Indonesian Government.

Minister Manetelu explained that, through engagement between the governments of Timor-Leste and Indonesia, Minister of Investment Rosan Perkasa Roeslani had expressed Indonesia’s commitment to supporting Waskita Karya in accelerating the project, particularly as Timor-Leste is scheduled to host the ASEAN Summit in 2029.

“His Excellency the Deputy Prime Minister, Francisco Kalbuady Lay, instructed us to engage directly with Indonesia’s Minister of Investment, who also serves as CEO of Danantara. Danantara oversees Indonesia’s state-owned enterprises, including Waskita Karya. Given that the progress observed on the ground has not been sufficiently significant, we have concerns about whether the project can be completed within the timeline previously presented by Waskita Karya. Therefore, we pursued a government-to-government (G2G) approach to seek assurances from the Indonesian Government, through its Minister of Investment and Danantara CEO, that it would support Waskita Karya as a state-owned enterprise in completing the project in 2028,” Minister Manetelu stated.

The airport serves as a major gateway connecting Timor-Leste to the world. The development and expansion of Presidente Nicolau Lobato International Airport, targeted for completion in 2028, remains a strategic priority for strengthening Timor-Leste’s international connectivity.

News Cover

Timor-Leste partisipa iha Singapore International Cyber Week (SICW) 2026

Singapura, 13 Outubru 2026 - Delegasaun husi Timor-Leste lidera direta husi Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu partisipa iha Singapore International Cyber Week (SICW) 2026

SICW 2026 mak edisaun ba da-11 husi eventu anuál seguransa sibernétika internasionál nian ne'ebé boot liu iha rejiaun Ázia-Pasífiku. Eventu ne'e organiza husi Cyber Security Agency of Singapore (CSA) iha loron 12 to'o 15 Outubru 2026 iha Sands Expo and Convention Centre, Singapura.

Ho tema "Cyber at a Crossroads: Shaping the New Cyber Order", konferénsia globál ne'e halibur hamutuk formuladór polítika, diplomata, matenek-na'in tékniku, no lider indústria sira hodi foti desizaun kona-ba futuru seguransa dijitál nian iha tempu ne'ebé teknolojia foun sira mosu daudaun.

Governu Singapura fó sai ofisialmente sira-nia estratéjia nasionál foun ba seguransa sibernétika hodi hasoru ameasa moderna sira. Hanesan implementasaun husi estratéjia ne'e, sira lansu pasu konkreta haat:

• determina prazu ba tranzisaun ba teknolojia ne'ebé proteje husi kuantum (quantum-safe deadlines);

• kria servisu hotline foun hodi ajuda fó resposta lalais ba empreza sira ne'ebé hetan atake siber;

• fó akreditasaun ofisiál ba profisionál seguransa sibernétika sira; 

• aumenta finansiamentu hodi dezenvolve kapasidade seguransa sibernétika iha nivel rejionál.

Diskusaun iha tinan ne'e foku barak liu ba risku seguransa ne'ebé mai husi Agentic AI—Sistema intelijénsia artifisiál (AI) otonomu ne'ebé serbisu rasik lahó kontrolu konstante husi umanu. Matenek-na'in globál sira diskute kona-ba oinsá kria baze operasionál no jestaun aksesu ba AI  ameasa husi komputadór kuantum ne'ebé bele harahun enkripsiaun ohin loron nian mós hamosu nesesidade hodi halo migrasaun lalais ba Post-Quantum Cryptography.

11th ASEAN Ministerial Conference on Cybersecurity (AMCC), Hanesan parte husi baze programa nian, AMCC ba da-11 halibur ministru siber no teknolojia informasaun sira husi ASEAN tomak. Konferénsia ne'e simu ho haksolok planu estratéjia kooperasaun ASEAN 2026–2030 ne'ebé foku ba hametin operasaun ASEAN Regional CERT (Ekipa de Resposta ba Inserte Siber) no mós protesaun ba Infraestrutura Informasaun Vitál (IIV). Timor-Leste mós partisipa hodi prepara an ba integrasaun tomak iha ASEAN.

Eksibisaun GovWare 2026, GovWare kontinua sai hanesan plataforma komersiál prinsipál husi SICW ne'ebé halibur inovadór teknolojia, konsumidór, no reguladór sira hodi hatudu solusaun seguransa sibernétika foun liu iha mundu.

Timor-Leste uza oportunidade iha konferénsia ne'e hodi hametin envolvimentu nasionál iha kooperasaun seguransa dijitál rejionál, liuliu hodi prepara an ba integrasaun tomak hanesan membru ba da-11 ASEAN nian.

"Preokupasaun mundu kona-ba Risku husi AI Maske uluk ema haree Intelijénsia Artifisiál (AI) lori de'it benefísiu, observasaun hatudu katak ema balu komesa uza teknolojia ne'e ba objetivu sira ne'ebé la di'ak.tanba nemak iha SICW 2026 preokupa tebes ba ho situasaun sira ohin loron nia, tanba nemak lei sira tenki forte,politika tenki metin kooperasaun entre nasaun asean no mundu tenki forte ho nune’e bele halo prevensaun ba iha utilisaun téknoljia ne’ebé seguru" dehan Ministru Manetelu.

Ministru Manetelu enfatiza timor-leste foin hahu elabora proposta lei seguransa sibernetika no krime sibenetika ho protesaun dadus no agóra prosesu haruka ona ba parlamentu nasional, hein deit aprovasaun husi parlamentu nasional.

“Hanesan Timor-oan ita persija lei sira ne’e para asegura oinsa atu regulariza no kontrola hahalok ema nia ba utlizasaun teknolojia tanba ne’e lei sira importante tebes ba timor-leste. maibé diskusaun ho esélensia minisitra singapura hatete persija tan lei seluk tanba ha’u temi kona-ba sosiál media oinsa mak atu regulariza ema uja media sorsial ho responsabilidade ita mai laos aprede deit maibé bele sai mós referensia ida”Ministru Manetelu enfatiza.

Nunemos tuir emibaxadór Timor-leste iha Singpura Alexandre Tilman hatete Timor-Leste nia prezensa atu hametin kooperasaun ho nasaun seluk auementa koñesimentu tékniku no dezenvolve kapasidade nasional iha area seguransa sibernetika liu-liu iha tempu servisu públiku no komunikasaun depende liu ba teknoljia dijital. 

“Partisipasaun timor-leste iha enkontru atu akompana evolusaun teknolojia nomos komprende mos ameasa sira ne’ebé mai laos deit mai husi komputador no telfone mai ameasa ne’e bele sai mos ameasa ba ita nia seguransa nasional, prezensa timor-leste iha enkontru ne’e atu fahe informsaun ba malu, aprende ba malu ho nasaun sira ne’ebé implementa ona sira nia” tenik Embaixadór Alex Tilman.

Delegasaun ne’ebé Partisipa iha eventu singapore international cyber week mak hanesan, Asesór Ministru MTK, Nelson Tou, Kordenadór Jerál CTL. E.P, Xefe gabinete Dijitalizasaun no Seguransa Sibernetik, Agustinus Bruno Halle, no Diretór Siber seguransa TIC-Timor I.P. Agostinho Pereira

News Cover

Governu Timor-Leste agradese Austrália nia kontribuisaun ba desevolvimentu konetividade dijitál iha Timor-Leste

(TT)

Singapura, 13 Outubru 2026 – Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu halo enkontru bilatarál ho asistente ministru ba imigrasaun no asistente ministru ba negosio estranjeiru no komersiu Australia Hon. Matt Thistlethwaite MP iha Singapura.

Enkontru ne'e halao iha ambitu partisipasaun Timor-Leste nia iha singapore international cyber week 2026 iha singapura.

Enkontru ne'e diskuti kona-ba konektividade no infraestrutura estratéjika foku liu ba Kabu submarinu fiber optic (TLSSC) ne'ebé konekta Timor-Leste ho Australia liuhusi kompañia Vocus, nomos  Apoiu husi Governu Australia liuhosi DFAT ba infraestrutura estratéjika hanesan aeroportu.

Iha enkontru ne’e Ministru Manetelu lori governu Timor-Leste nia naran hato’o agradesimentu ba apoiu governu Austrália nia kontribuisaun ba konetividade dijitál Timor-Leste liuhosi ligasaun kabu fibra ótika submarinu ne'ebé liga Timor-Leste ba rede internasionál iha Austrália.

Ligasaun ne'e hametin fundasaun banda larga ne'ebé konfiável, hodi loke oportunidade foun ba servisu governu, negósiu, edukasaun, no kuidadu saúde.

“Ami agradese ba parseria ida-ne'e. Maibé, bainhira ami nia konetividade espanda ami nia prioridade tuirmai maka atu asegura katak rede sira no servisu dijitál sira ne'ebé ami nia ema sira depende ba beibeik maka seguru no reziliente. Ita halo ona progresu signifikativu iha ligasaun Timor-Leste; agora ita presiza hametin kapasidade sira siberseguransa nian ne'ebé proteje konetividade”dehan Ministru Manetelu.

Governante ne’e rekoñese Austrália nia apoiu ba dezenvolvimentu no espansaun Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato liuhosi DFAT, Investimentu sira iha infraestrutura ne'ebé krítiku, inklui fasilidade sira salvamentu no kombate inséndiu nian, instalasaun sira kuidadu saúde nian, asesu ba terminál sira no iluminasaun, importante la'ós de'it ba  dezenvolvimentu ekonómiku maibé mós ba preparasaun Timor-Leste atu sai uma-na'in ba enkontru sira ASEAN nian tuir padraun internasionál sira ne'ebé ezije.

Governante ne’eafirma Ministériu Transporte no Komunikasaun estabelese ona Gabinete ba Dijitalizasaun no Siberseguransa, oras ne’e hakat ona ba implementasaun, prioridade sira inklui dezenvolve Sentru Operasaun Seguransa Nasionál (SOC), hametin resposta ba insidente nasionál liuhosi Ekipa Resposta Emerjénsia Komputadór (CERT), no harii Timor-Leste nia  sentru-dadus no Sentru Operasaun Rede (NOC).

Timor-Leste propoin anexu ba tempu badak ba analista siberseguransa Timor-Leste nian ho Austrália nia Sentru Seguransa Sibernétika, hodi permite ofisiál sira atu hetan esperiénsia prátika iha monitorizasaun ba ameasa sibernétika, resposta ba insidente no seguransa operasionál. estabelese no operasionaliza sistema prioridade sira-ne'e. Konsellu tékniku iha valór, maibé mós presiza rekursu sira atu introdús planu sira ba kapasidade nasionál sira ne'ebé funsiona. Timor-Leste kontente atu serbisu ho Austrália iha planu investimentu ida ne'ebé prioritizadu ho marku sira ne'ebé klaru, responsabilizasaun no modelu operasionál ida ne'ebé sustentável.

Mekanizmu kooperasaun ida ne'ebé estruturadu propoin grupu traballu ida iha nivel ofisiál sira ka memorandu entendimentu ida ne'ebé apropriadu atu koordena kooperasaun siberseguransa, kapasitasaun no apoiu ba Timor-Leste sei sai uma nain ba enkontru ASEAN 2029. Ida-ne'e sei ajuda aliña Austrália nia apoiu hodi identifika projetu prioridade sira, esplora arranju finansiamentu apropriadu sira no dezenvolve planu serbisu prátiku ida ba tinan 2027 iha Parseria Foun ba Era Foun nia okos.

*****************

(PT)

Governo de Timor-Leste agradece à Austrália pela sua contribuição para o desenvolvimento da conectividade digital em Timor-Leste

*Singapura, 13 de outubro de 2026* – O Ministro dos Transportes e Comunicações, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, reuniu-se bilateralmente, em Singapura, com o Deputado Matt Thistlethwaite, Assistente do Ministro da Imigração e Assistente do Ministro dos Negócios Estrangeiros e do Comércio da Austrália.

O encontro teve lugar no âmbito da participação de Timor-Leste na Singapore International Cyber Week 2026.

As conversações centraram-se na conectividade e nas infraestruturas estratégicas, com particular destaque para o cabo submarino de fibra ótica Timor-Leste South Submarine Cable (TLSSC), que liga Timor-Leste à Austrália através da empresa Vocus, bem como para o apoio do Governo australiano, através do Departamento dos Negócios Estrangeiros e do Comércio (DFAT), a infraestruturas estratégicas, incluindo o aeroporto.

Durante o encontro, o Ministro Manetelu, em nome do Governo de Timor-Leste, manifestou o seu agradecimento pelo apoio e contributo da Austrália para a conectividade digital do país, através da ligação submarina de fibra ótica que permite a Timor-Leste aceder à rede internacional através da Austrália.

Esta ligação reforça as bases para uma conectividade de banda larga fiável, criando novas oportunidades para os serviços públicos, as empresas, a educação e os cuidados de saúde.

«Agradecemos esta parceria. No entanto, à medida que a nossa conectividade se expande, a nossa próxima prioridade é garantir que as redes e os serviços digitais de que a nossa população depende diariamente sejam seguros e resilientes. Registámos progressos significativos na ligação de Timor-Leste; agora, precisamos de reforçar as capacidades de cibersegurança que protegem essa conectividade», afirmou o Ministro Manetelu.

O governante reconheceu igualmente o apoio da Austrália, através do DFAT, ao desenvolvimento e à expansão do Aeroporto Internacional Presidente Nicolau Lobato. Os investimentos em infraestruturas críticas, incluindo instalações de salvamento e combate a incêndios, instalações de saúde, acessos aos terminais e iluminação, são importantes não só para o desenvolvimento económico, mas também para preparar Timor-Leste para acolher reuniões da ASEAN em conformidade com as normas internacionais exigidas.

O Ministro Manetelu salientou ainda que o Ministério dos Transportes e Comunicações criou o Gabinete de Digitalização e Cibersegurança, que já avançou para a fase de implementação. Entre as prioridades encontram-se o desenvolvimento de um Centro Nacional de Operações de Segurança (SOC), o reforço da capacidade nacional de resposta a incidentes através de uma Equipa de Resposta a Emergências Informáticas (CERT) e a criação do centro de dados e do Centro de Operações de Rede (NOC) de Timor-Leste.

Timor-Leste propôs um programa de destacamento de curta duração para analistas timorenses de cibersegurança junto do centro australiano especializado nesta área. A iniciativa permitirá aos funcionários adquirir experiência prática na monitorização de ameaças cibernéticas, na resposta a incidentes e na segurança operacional.

A criação e operacionalização destes sistemas prioritários exigem não apenas aconselhamento técnico, mas também recursos que permitam transformar os planos em capacidades nacionais efetivas. Timor-Leste manifesta a sua disponibilidade para trabalhar com a Austrália na elaboração de um plano de investimento prioritário, com metas claras, mecanismos de responsabilização e um modelo operacional sustentável.

Foi igualmente proposta a criação de um mecanismo estruturado de cooperação, potencialmente através de um grupo de trabalho ao nível dos funcionários ou de um Memorando de Entendimento adequado, para coordenar a cooperação em cibersegurança, o reforço de capacidades e o apoio a Timor-Leste na preparação para acolher reuniões da ASEAN em 2029.

Este mecanismo permitirá alinhar o apoio australiano com os projetos prioritários, explorar mecanismos de financiamento adequados e desenvolver um plano de trabalho prático para 2027, no âmbito da Parceria para uma Nova Era.

Média MTK

************

(ENG)

Government of Timor-Leste Expresses Appreciation to Australia for Its Contribution to Digital Connectivity Development

*Singapore, 13 October 2026* – The Minister of Transport and Communications, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, held a bilateral meeting with Australia’s Assistant Minister for Immigration and Assistant Minister for Foreign Affairs and Trade, Hon. Matt Thistlethwaite MP, in Singapore.

The meeting took place in the context of Timor-Leste’s participation in Singapore International Cyber Week 2026.

Discussions focused on connectivity and strategic infrastructure, particularly the Timor-Leste South Submarine Cable (TLSSC), which connects Timor-Leste to Australia through Vocus, as well as support from the Australian Government, through the Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT), for strategic infrastructure such as the airport.

During the meeting, Minister Manetelu, on behalf of the Government of Timor-Leste, expressed appreciation for Australia’s support and contribution to Timor-Leste’s digital connectivity through the submarine fibre-optic cable linking the country to the international network via Australia.

This connection strengthens the foundation for reliable broadband connectivity, creating new opportunities for government services, businesses, education and healthcare.

“We appreciate this partnership. However, as our connectivity expands, our next priority is to ensure that the networks and digital services our people depend on every day are secure and resilient. We have made significant progress in connecting Timor-Leste; now we must strengthen the cybersecurity capabilities that protect this connectivity,” Minister Manetelu stated.

The Minister also acknowledged Australia’s support for the development and expansion of Presidente Nicolau Lobato International Airport through DFAT. Investments in critical infrastructure, including rescue and firefighting facilities, healthcare facilities, terminal access and lighting, are important not only for economic development but also for preparing Timor-Leste to host ASEAN meetings in accordance with the required international standards.

Minister Manetelu further highlighted that the Ministry of Transport and Communications has established the Office for Digitalisation and Cybersecurity, which has progressed to the implementation stage. Its priorities include developing a National Security Operations Centre (SOC), strengthening the national incident response capacity through a Computer Emergency Response Team (CERT), and establishing Timor-Leste’s data centre and Network Operations Centre (NOC).

Timor-Leste proposed a short-term secondment programme for Timorese cybersecurity analysts to Australia’s cybersecurity centre. This would allow officials to gain practical experience in cyber threat monitoring, incident response and operational security.

Establishing and operationalising these priority systems requires not only technical advice but also resources to translate plans into effective national capabilities. Timor-Leste welcomes cooperation with Australia on a prioritised investment plan with clear milestones, accountability and a sustainable operational model.

A structured cooperation mechanism was also proposed, potentially through an officials-level working group or an appropriate Memorandum of Understanding, to coordinate cybersecurity cooperation, capacity-building and support for Timor-Leste as it prepares to host ASEAN meetings in 2029.

This mechanism would help align Australia’s support with priority projects, explore appropriate financing arrangements and develop a practical work plan for 2027 under the New Era Partnership

News Cover

Singapura komprometidu atu tulun fó formasaun ba Timor-oan sira iha área transformasaun dijitál

(TT)

Singapura, 13 Outubru 2026 – Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu partisipa iha singpore international cyber week 2026.

Eventu ne’e hahú loron 12 to'o 15 Outubru 2026 iha Sands Expo and Convention Centre, Singapura.

Ministru Manetelu hatete  liuhosi eventu Singapore international cyber week 2026 hatudu kompromisu nasionál ne'ebé forte hamutuk ho nasaun sira iha rejiaun Sudeste Asiátiku no mundu hodi hametin seguransa sivél no cibernétika (cybersecurity).

nasaun lubuk ida mak mai hato’o sira nia esperensia no koñesimentu ligadu ho seguransa sibernetika.

Iha eventu ne’e Ministru Manetelu halo mós enkontu bilaterál ho Ministra ba Dezenvolvimentu Dijitál no Informasaun, Josephine Teo Li Min.

Governante ne’e hatete Enkontru bilaterál entre Timor-Leste ho Singapura no foku liu ba iha seguransa sibernetika.

“Enkontru bilateral ne'e halao ho Eselénsia Ministra Josephine Teo, Ministra Dijitál no Responsávél ba Seguransa Sibernétika (Singapura). Enkontru ne'e la'o ho ambiente amigávell tebes, Singapura hanesan nasaun ki'ik liu fali Timor-Leste, sira iha esperiénsia barak dezenvolve sira-nia transformasaun dijitál Maski sira nia transformasaun dijitál dezenvolve kleur ona, Singapura sei hasoru dezafiu barak iha prosesu dijitalizasaun. Ita nu'udar nasaun foun tenke komprende katak transformasaun dijitál ne'e la'ós fasil no presiza tempu no preparasaun atu hasoru dezafiu sira-ne'e. ” dehan Ministru Manetelu.

Governante nemos afirma Timor-Leste sei la kopia ka adopta tomak-tomak buat hotu ne'ebé Singapura iha.

“Ita sei foti esperiénsia sira-ne'e no dezenvolve tuir ita-nia realidade no rekursu (finanseiru no it-nia kapasidade) ne'ebé ita iha”tenik Ministru Manetelu

Governante ne’e enfatiza Ministra Josephine Teo hatudu prontidun atu kontinua fahe esperiénsia, Iha posibilidade boot atu fó formasaun ka kapasitasaun ba tékniku sira Timor-Leste nian, liuliu iha area dijitalizasaun no seguransa sibernétika.

Média MTK
************

(PT)

Singapura demonstra compromisso e disponibilidade para apoiar a formação de timorenses, em particular na área da transformação digital

*Singapura, 13 de outubro de 2026* – O Ministro dos Transportes e Comunicações de Timor-Leste, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, participou na Singapore International Cyber Week 2026, realizada entre 12 e 15 de outubro de 2026, no Sands Expo and Convention Centre, em Singapura.

O Ministro Manetelu afirmou que a Singapore International Cyber Week 2026 demonstra um forte compromisso com a cooperação entre os países do Sudeste Asiático e da comunidade internacional, com vista ao reforço da cibersegurança. O evento reuniu vários países, que partilharam experiências e conhecimentos relacionados com esta área.

À margem do evento, o Ministro Manetelu realizou também um encontro bilateral com a Ministra do Desenvolvimento Digital e da Informação de Singapura, Josephine Teo Li Min. O encontro centrou-se sobretudo na cibersegurança e nas oportunidades para reforçar a cooperação entre Timor-Leste e Singapura.

O Ministro Manetelu descreveu o encontro como muito cordial e construtivo, destacando a vasta experiência de Singapura no domínio da transformação digital, apesar de ser um país de pequena dimensão.

«Durante o encontro bilateral com Sua Excelência Josephine Teo, Ministra do Desenvolvimento Digital e da Informação e responsável pela área da cibersegurança em Singapura, tivemos uma troca de impressões muito cordial e construtiva. Singapura possui uma vasta experiência no desenvolvimento da transformação digital. Embora este processo esteja em curso há muitos anos, o país continua a enfrentar diversos desafios no domínio da digitalização. Enquanto nação jovem, Timor-Leste deve compreender que a transformação digital não é fácil. Exige tempo, preparação e capacidade para enfrentar estes desafios», afirmou o Ministro Manetelu.

O governante sublinhou ainda que Timor-Leste não pretende copiar nem adotar integralmente todas as soluções implementadas por Singapura. Em vez disso, procurará retirar ensinamentos da experiência singapurense e adaptar as práticas relevantes à realidade nacional e aos recursos disponíveis.

«Vamos retirar ensinamentos destas experiências e desenvolver as nossas próprias soluções, de acordo com a realidade de Timor-Leste e os recursos de que dispomos, incluindo os recursos financeiros e a capacidade técnica», acrescentou.

O Ministro Manetelu salientou igualmente a disponibilidade da Ministra Josephine Teo para continuar a partilhar a experiência de Singapura com Timor-Leste. Segundo o governante, existem oportunidades significativas para promover ações de formação e capacitação de técnicos timorenses, sobretudo nas áreas da digitalização e da cibersegurança.

Esta possível cooperação constitui uma oportunidade importante para reforçar as competências técnicas nacionais, impulsionar a transformação digital e melhorar a capacidade de Timor-Leste para responder aos desafios emergentes no domínio da cibersegurança.

Média MTK
************

(ENG)

Singapore Demonstrates Its Commitment and Readiness to Support Training for Timorese, Particularly in Digital Transformation

*Singapore, 13 October 2026* – The Minister of Transport and Communications of Timor-Leste, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, participated in Singapore International Cyber Week 2026, held from 12 to 15 October 2026 at the Sands Expo and Convention Centre in Singapore.

Minister Manetelu stated that Singapore International Cyber Week 2026 demonstrates a strong national commitment to cooperation with countries across Southeast Asia and the wider world to strengthen cybersecurity. The event brought together numerous countries to share their experiences and knowledge in the field of cybersecurity.

During the event, Minister Manetelu also held a bilateral meeting with Singapore’s Minister for Digital Development and Information, Josephine Teo Li Min. The meeting focused primarily on cybersecurity and opportunities to strengthen cooperation between Timor-Leste and Singapore.

Minister Manetelu described the bilateral meeting as highly constructive and friendly, highlighting Singapore’s extensive experience in digital transformation despite being a small country.

“During the bilateral meeting with Her Excellency Josephine Teo, Minister for Digital Development and Information and responsible for cybersecurity in Singapore, we had a very friendly and constructive exchange. Singapore has considerable experience in developing its digital transformation. Although its digital transformation has been progressing for many years, Singapore continues to face various challenges in the digitalisation process. As a young nation, Timor-Leste must understand that digital transformation is not easy. It requires time, preparation and the capacity to address these challenges,” Minister Manetelu stated.

The Minister further emphasised that Timor-Leste would not simply copy or adopt everything that Singapore has implemented. Instead, the country would learn from Singapore’s experience and adapt relevant practices to its own national circumstances and available resources.

“We will draw lessons from these experiences and develop our own approaches according to Timor-Leste’s realities and the resources available to us, including our financial resources and technical capacity,” he added.

Minister Manetelu also highlighted Minister Josephine Teo’s willingness to continue sharing Singapore’s experience with Timor-Leste. He noted that there are significant opportunities for training and capacity-building for Timorese technical personnel, particularly in digitalisation and cybersecurity.

This potential cooperation represents an important opportunity for Timor-Leste to strengthen its technical expertise, advance digital transformation and enhance its capacity to address emerging cybersecurity challenges.

Média MTK

News Cover

Tailándia - Timor-Leste konkorda habelar koperasaun iha área lima, inklui aselera Voo direta sira entre Bangkok - Dili

(TT)

Bangkok, Tailándia - 09, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão halo enkontru ho Primeiru-Ministru Tailándia,  Anutin Charnvirakul iha Government House, Bangkok, Tailándia. 

Xefe Goovernu rai rua ne’e, sai sasin ba troka memorandu entendimentu (MoU) kona-ba harii mekanizmu konsultasaun bilaterál, no fó prezensa konjunta.

Primeiru-Ministru Tailándia, Anutin hatete Tailándia prontu atu apoia Timor-Leste nia partisipasaun tomak iha komunidade Asean. Área kooperasaun lima ne'ebé trasa entre nasaun rua ne'e maka:

Relasaun Governu no konsultasaun
Parte rua sei kontinua vizita sira iha nível aas no hala'o atividade konjunta sira iha tinan 2027 hodi marka aniversáriu ba dala 25 relasaun diplomátiku sira nian. Reuniaun dahuluk hosi mekanizmu bilaterál foun ne’e sei hala’o iha Timor-Leste iha tempu badak hodi akompaña kooperasaun.

Defeza no seguransa
Kooperasaun kona-ba asuntu militár no seguransa sei habelar ho Komandante Supremu Tailándia nian hodi vizita Timor-Leste iha tempu badak. Parte rua konkorda ona atu aumenta esforsu sira kontra krime online no transnasionál, no Tailándia sei apoia projetu ida hodi harii memoriál ida ba forsa internasionál iha Timor-Leste.

Ekonomia, komérsiu no investimentu
Tailándia hatudu ona prontidaun atu sai parseiru kona-ba seguransa ai-han no ajuda fasilita esportasaun produtu agríkola no ai-han prosesadu Tailándia nian ba Timor-Leste. Parte rua mós sei aselera konkluzaun MoU ida kona-ba foos.

komérsiu. Investimentu setór privadu Tailándia nian sei enkoraja iha área sira ho potensiál, inklui agrikultura no prosesamentu ai-han, enerjia, infraestrutura, turizmu no otél sira.

Ba konetividade, parte rua sei dudu ba akordu ida kona-ba servisu aéreu sira hodi loke dalan ba voo direta sira entre Bangkok ho Díli, ne'ebé sei fó benefísiu ba pasajeiru sira no negósiu sira no apoia turizmu, komérsiu ho investimentu.

Kooperasaun ba dezenvolvimentu,Tailándia fó ona bolsa estudu no oportunidade formasaun liu 800 ba pesoál timoroan sira dezde 2001. Parte rua kompromete ona atu aselera planu kooperasaun dezenvolvimentu ba tinan tolu ba tinan 2026-2028, ne’ebé kobre agrikultura sustentável, dezenvolvimentu komunitáriu, saúde públika, rekursu umanu no kapasitasaun Asean nian.

Tailándia apoia mós projetu dezenvolvimentu labarik no foin-sa'e nian iha eskola neen iha Timor-Leste, iha inisiativa reál hosi prinseza Maha Chakri Sirindhorn, hodi promove nutrisaun, saúde no kualidade moris nian.

Kooperasaun rejionál, Tailándia rezolve ona atu ajuda harii Timor-Leste nia kapasidade hodi prepara nia ba futuru prezidénsia Asean nian no papél ida ne’ebé boot liu iha kooperasaun rejionál.

Líder na’in rua ne’e mós troka hanoin kona-ba situasaun iha Myanmar. Sira subliña importánsia atu enkoraja partisipasaun Myanmar nian nu'udar membru ida hosi família Asean nian, enkuantu apoia dezenvolvimentu sira iha diresaun pozitivu ida hodi promove dame, estabilidade no seguransa rejionál.

********************

(PT)

Timor-Leste e Tailândia Reforçam a Cooperação no Setor dos Transportes
Banguecoque, Tailândia, 9 de outubro de 2026. O Ministro dos Transportes e Comunicações de Timor-Leste, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, reuniu-se com o Vice-Primeiro-Ministro e Ministro dos Transportes da Tailândia, Phiphat Ratchakitprakarn, em Banguecoque, para discutir o Acordo de Serviços Aéreos, cuja assinatura está prevista para breve.


Os esforços para reforçar a conectividade aérea surgem na sequência de reuniões de alto nível realizadas em 9 de outubro de 2026, em Banguecoque, durante a visita oficial de Estado do Primeiro-Ministro de Timor-Leste, Kay Rala Xanana Gusmão, e do seu encontro com o Primeiro-Ministro da Tailândia, Anutin Charnvirakul. A iniciativa foi igualmente precedida por contactos de coordenação entre as autoridades da aviação civil dos dois países.

Durante o encontro bilateral, os Governos de Timor-Leste e da Tailândia concordaram em acelerar o processo relativo ao Acordo de Serviços Aéreos, com vista a facilitar o lançamento de voos comerciais diretos entre Banguecoque e Díli.
Através deste encontro, os dois países reafirmaram o seu compromisso de reforçar a cooperação no setor dos transportes, incluindo os transportes aéreo, marítimo e terrestre.

O Ministro Manetelu salientou que o Ministro dos Transportes da Tailândia, Phiphat Ratchakitprakarn, indicou que os voos diretos entre Díli e a Tailândia poderão começar logo que as circunstâncias e os requisitos operacionais o permitam, sem necessariamente aguardar pela assinatura formal do Acordo de Serviços Aéreos. As discussões técnicas e os preparativos operacionais poderão começar antes da cerimónia oficial de assinatura.

“O Governo de Timor-Leste, através do Ministério dos Transportes e Comunicações, já concluiu os seus procedimentos internos e está preparado para assinar o acordo, respeitando integralmente os requisitos ainda pendentes da Tailândia. Agradecemos o vosso apoio na conclusão das formalidades necessárias e na identificação de uma ocasião mutuamente conveniente para a assinatura. Este acordo proporcionará um enquadramento importante para expandir a conectividade aérea, facilitar a circulação de passageiros e mercadorias, promover o comércio, o turismo e o investimento, e reforçar as relações entre os povos dos nossos dois países”, afirmou o Ministro Manetelu.


O Ministro Manetelu salientou igualmente a importância de discutir com o proprietário da Aero Dili, Senhor Lourenço Oliveira, as vantagens e desvantagens comerciais dos voos diretos entre Díli e a Tailândia. Referiu que a decisão de iniciar ou não esses voos caberá ao Senhor Lourenço Oliveira. Caso a Aero Dili pretenda iniciar as operações durante o mês de novembro, o Ministério dos Transportes e Comunicações poderá entrar em contacto com o Ministério dos Transportes da Tailândia, através da Autoridade da Aviação Civil tailandesa, para analisar os procedimentos necessários.


De acordo com o plano atual, prevê-se que o Acordo de Serviços Aéreos seja assinado em novembro ou dezembro de 2026, durante a Reunião dos Ministros dos Transportes da ASEAN, nas Filipinas.
O Ministro dos Transportes da Tailândia afirmou que o futuro acordo criará novas oportunidades para reforçar a cooperação bilateral e contribuir para o desenvolvimento do setor dos transportes nos dois países.
“Gostaria também de felicitar Timor-Leste pela sua adesão à ASEAN. Este acordo criará oportunidades para Timor-Leste e a Tailândia cooperarem mais estreitamente e reforçarem a unidade no seio da Comunidade da ASEAN. O encontro de hoje reflete o nosso compromisso e determinação comuns em elevar as relações entre a Tailândia e Timor-Leste em todas as dimensões, incluindo os transportes. A Tailândia acolhe calorosamente a participação de Timor-Leste nos mecanismos de cooperação da ASEAN na área dos transportes, que contribuirão para reforçar ainda mais a conectividade regional e a cooperação neste setor”, declarou o Ministro Phiphat Ratchakitprakarn.

O Ministro Manetelu reafirmou o compromisso de Timor-Leste de continuar a fortalecer as relações de amizade com a Tailândia nos próximos anos. Descreveu o encontro como uma oportunidade para facilitar e promover o avanço dos acordos no âmbito da ASEAN, estabelecer uma base sólida para a cooperação e assegurar benefícios mútuos para os dois países.

Ambos os ministros expressaram ainda o seu agradecimento e reconhecimento pelos esforços desenvolvidos pelas autoridades da aviação civil de Timor-Leste e da Tailândia, pelos ministérios dos negócios estrangeiros dos dois países e pelas respetivas embaixadas. Os esforços conjuntos permitiram que o processo de cooperação e de formalização do acordo chegasse à sua fase final.

O Ministro Manetelu destacou igualmente o desenvolvimento dos recursos humanos como uma prioridade importante para o Ministério. Timor-Leste valoriza e espera continuar a contar com o apoio da Tailândia através de formação profissional, assistência técnica e parcerias institucionais no setor dos transportes.

No domínio da aviação civil, a cooperação poderá também centrar-se na participação em programas regionais facilitados pelo Escritório Regional da Ásia e do Pacífico da Organização da Aviação Civil Internacional, localizado em Banguecoque

**********************

(ENG)

Timor-Leste and Thailand Strengthen Cooperation in the Transport Sector
Timor-Leste and Thailand Strengthen Bilateral Transport Cooperation
Bangkok, Thailand, 9 October 2026. The Minister of Transport and Communications of Timor-Leste, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, met with Thailand’s Deputy Prime Minister and Minister of Transport, Phiphat Ratchakitprakarn, in Bangkok to discuss an Air Services Agreement, which is expected to be signed in the near future.
Efforts to strengthen aviation connectivity follow high-level meetings held on 9 October 2026 in Bangkok during the official state visit of Timor-Leste’s Prime Minister, Kay Rala Xanana Gusmão, and his meeting with Thailand’s Prime Minister, Anutin Charnvirakul. The initiative also follows prior coordination between the civil aviation authorities of the two countries.
During the bilateral meeting, the governments of Timor-Leste and Thailand agreed to accelerate the Air Services Agreement process to facilitate the launch of direct commercial flights between Bangkok and Dili.
Through this meeting, both countries reaffirmed their commitment to strengthening cooperation across the transport sector, including air, maritime and land transport.
Minister Manetelu highlighted that Thailand’s Minister of Transport, Phiphat Ratchakitprakarn, had indicated that direct flights between Dili and Thailand could begin as soon as circumstances and operational requirements permit, without necessarily waiting for the formal signing of the Air Services Agreement. Technical discussions and operational preparations could begin before the official signing ceremony.
“The Government of Timor-Leste, through the Ministry of Transport and Communications, has completed its internal procedures and is ready to sign the agreement, while fully respecting Thailand’s remaining requirements. We would appreciate your support in completing the necessary formalities and identifying a mutually convenient occasion for the signing. This agreement will provide an important framework for expanding air connectivity, facilitating passenger and cargo movements, promoting trade, tourism and investment, and strengthening people-to-people relations between our two countries,” Minister Manetelu stated.


Minister Manetelu also emphasised the importance of discussing the commercial advantages and disadvantages of direct flights between Dili and Thailand with the owner of Aero Dili, Mr Lourenço Oliveira. He noted that the decision on whether to commence direct flights would rest with Mr Oliveira. Should Aero Dili wish to launch the service in November, the Ministry of Transport and Communications could communicate with Thailand’s Ministry of Transport through the Thai Civil Aviation Authority to explore the necessary procedures.


According to the current plan, the Air Services Agreement is expected to be signed in November or December 2026, during the ASEAN Transport Ministers Meeting in the Philippines.
Thailand’s Minister of Transport stated that the forthcoming agreement would create new opportunities to strengthen bilateral cooperation and contribute to the development of the transport sector in both countries.
“I would also like to congratulate Timor-Leste on its accession to ASEAN. This agreement will create opportunities for Timor-Leste and Thailand to cooperate more closely and strengthen unity within the ASEAN Community. Today’s meeting reflects our shared commitment and determination to elevate Thailand–Timor-Leste relations in all areas, including transport. Thailand warmly welcomes Timor-Leste’s participation in ASEAN transport frameworks, which will help further strengthen regional connectivity and transport cooperation,” Minister Phiphat Ratchakitprakarn stated.

Minister Manetelu reaffirmed Timor-Leste’s commitment to strengthening its friendship with Thailand in the years ahead. He described the meeting as an opportunity to facilitate and advance agreements within the ASEAN framework, establish a solid foundation for cooperation, and ensure mutual benefits for both countries.

Both ministers also expressed their appreciation and recognition of the efforts made by the civil aviation authorities of Timor-Leste and Thailand, the foreign affairs ministries of both countries, and the embassies of Timor-Leste and Thailand. Their collective efforts have brought the cooperation and agreement process to its final stage.

Minister Manetelu further highlighted human resource development as a valuable priority for the Ministry. Timor-Leste appreciates and looks forward to Thailand’s continued support through professional training, technical assistance and institutional partnerships in the transport sector.
In the field of civil aviation, cooperation could also focus on participation in regional programmes facilitated by the International Civil Aviation Organization’s Asia and Pacific Regional Office in Bangkok

News Cover

Timor-Leste – Tailándia Hametin Kooperasaun Iha Setór Transportes

Tailándia, 09 Outubru 2026 – Enkontru Bilaterál entre Ministru Transportes no Komunikasaun Timor-Leste, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu ho Vise Primeiru-Ministru, no Ministru Transporte Tailándia, Phiphat Ratchakitprakarn iha Bagkok Tailándia deskuti kona-ba air service agreement ne'ebé sei asina iha tempu badak.

Impulsu ba konetividade aviasaun nian akontese hafoin enkontru sira iha nível aas foin lalais ne'e iha loron 09 Outubru 2026 iha Bangkok durante vizita ofisiál Estadu nian hosi Primeiru-Ministru Timor-Leste, Kay Rala Xanana Gusmão, ho Primeiru-Ministru Tailándia nian, Anutin Charnvirakul, no mós koordenasaun aviasaun nian antes ne'ebé asina hosi autoridade sira aviasaun sivíl nian hosi nasaun rua ne'e.

Durante enkontru Governu Tailándia ho Timor-Leste konkorda ona atu aselera Akordu Servisu Aéreu nian ida hodi lansa voo komersiál direta sira entre Bangkok no Dili

Liuhosi enkontru bilaterál ne'e Timor-Leste ho Tailándia iha kompromisiu kontinua hametin kooperasaun iha setór transporte, mak hanesan transportes Aereo, Marítima no Terrestre. 

Ministru Manetelu subliña Governu Tailándia liuhosi Ministru Transporte Tailándia, Phiphat Ratchakitprakarn hatete operasaun voo direta entre Dili no Tailándia bele hahú iha tempu sa'ida de'it tuir nesesidade, la presiza hein to'o asina formalmente Air Service Agreement. Diskusaun téknika ho preparasaun operasionál sira bele hahú antes serimónia asina dokumentu ofisiál nian.

“Governu Timor-Leste liuhosi Ministériu Transportes no Komunikasaun kompleta ona prosedimentu internu no prontu atu asina, hodi respeita tomak Tailándia nia ezijénsia sira ne'ebé sei iha. Ami sei apresia ita-boot nia nia apoiu hodi kompleta formalidade nesesáriu sira no identifika okaziaun konveniente mútua ida ba asinatura. Akordu ne’e sei fornese enkuadramentu importante ida atu habelar konetividade aérea, fasilita movimentu pasajeiru, karga, promove komérsiu, turizmu, investimentu, no relasaun entre povu nasaun rua nian. ” dehan Ministru Manetelu.

"Ita persija halo diskusaun ho nain ba Aero Dili, Señor, Lourenço Oliveira kona-ba vantajen no dezvantajen komersiál husi voo direta entre Dili no Tailándia. Desizaun kona-ba possibilidade atu hahú voo Dili-Tailándia desizaun husi señor Lourenco Oliveira, karik nia hakarak hahú voo iha fulan novembru nia laran ita bele komunika ho Ministériu Transportes Tailándia, liuhosi autoridade aviasaun sivíl Tailandia nia hodi hare prosesu sira ne,e" Tenik Ministru Manetelu.

Tuir planu Air service agreement ne'e sei asina iha fulan novembru ou dezenmbru tinan 2026, durante Enkontru Ministru Transporte ASEAN nian iha Filipina.

Ministru Transporte Tailándia hatete akordu ne'ebé sei asina loke oportunidade foun atu hametin kooperasaun entre nasaun rua sei fó kontribuisaun ba dezenvolvimentu setor transporte, entre nasaun rua ne'e nia. 

“Ha’u mós hakarak hato’o ha’u-nia parabéns ba Timor-Leste nia adezaun nu’udar membru ASEAN, akordu ida ne'e sei loke oportunidade ba Timor-Leste ho Tailándia atu koopera besik liután, hodi haburas unidade iha komunidade ASEAN. Enkontru ohin reflete ita-nia kompromisu no determinasaun atu eleva ligasaun Tailándia-Timor-Leste iha dimensaun hotu-hotu, inklui transporte. Tailándia simu ho laran-haksolok katak Timor-Leste koopera iha enkuadramentu sira ASEAN nian kona-ba transporte, ne’ebé sei ajuda hametin konetividade, iha setór transporte nian ho di’ak liutan” hatete Ministru Phiphat Ratchakitprakarn 

Ministru Manetelu enfatiza Timor-Leste nia kompromisu atu kontinua hametin relasaun amizade ho Tailándia iha futuru, Enkontru ne'e hanesan espasu ida ba oin hodi Fasilita no avansa prosesu akordu sira iha enkuadramentu ASEAN nian. Estabelese fundasaun ne'ebé metin ba kooperasaun no sei fó benefísiu ba malu (mutually beneficial).

Governante nemos hato'o agradesimentu no elojiu boot ba esforsu sira husi Autoridade Aviasaun Sivíl husi nasaun rua Timor-Leste no Tailándia, Ministériu Negósius Estranjeirus husi nasaun rua, Embaixada Timor-Leste no Tailándia nian, ho Sira-nia esforsu konsege lori prosesu kooperasaun/akordu ne'e tama ona ba faze finál (final stage).

Ministru Manetelu hatete Dezenvolvimentu rekursu umanu sai hanesan asuntu ne'ebé ho valór no prioridade boot ba Ministériu, Timor-Leste valoriza no hein apoiu husi Tailándia liuhusi Formasaun profisionál no extensaun téknika sira. Parseria institusionál iha setór transporte nian.

Iha setór aviasaun sivíl, kooperasaun ne'e bele foka ba partisipasaun iha programa rejionál sira ne'ebé fasilita liuhusi Eskritóriu Rejionál Ázia-Pasífiku ICAO iha Bangkok.

 

News Cover

MTK marka audiénsia ho Komisaun C Parlamentu Nasionál diskuti kona-ba ezekusaun orsamentál iha trimestre daruak tinan 2026.

TT)

Dili, 01 Setembru 2026 - Komisaun C Parlamentu Nasionál ne'ebé trata asuntu Finansas Públikas realiza audiénsia iha Sala Plenária Parlamentu nasional ho ministériu lima—MOP, MTK, MPRM, MPIE, no Ministériu Finansas—atu avalia ezekusaun orsamentál, progresu programa, no dezafiu sira iha trimestre daruak tinan 2026.

Iha audiénsia ne'e, kada ministériu aprezenta, relatóriu ezekusaun orsamentu, taxa ezekusaun finanseira, fízika, no projetu kapitál dezenvolvimentu. Komisaun C apresia esforsu sira ne'e no husu atu hadi'a ritmu ezekusaun hodi lori benefísiu ba populasaun.

***********

(ENG)

Ministry of Transport and Communications (MTK) Holds Hearing with Parliamentary Committee C on Budget Execution for the Second Quarter of 2026

Dili, 1 September 2026 — Parliamentary Committee C (Public Finance) held a hearing in the Plenary Hall of the National Parliament with five ministries  MOP, MTK, MPRM, MPIE, and the Ministry of Finance  to assess budget execution, programme progress, and challenges during the second quarter of 2026.

During the hearing, each ministry presented its budget execution report, including financial and physical execution rates, as well as the progress of capital development projects. Committee C appreciated the efforts made and called for an improvement in the pace of budget execution to ensure that the intended benefits reach the population effectively.

************

(PT)

Português

Ministério dos Transportes e Comunicações (MTK) realiza audição com a Comissão C do Parlamento Nacional sobre a execução orçamental do segundo trimestre de 2026

Díli, 1 de setembro de 2026 — A Comissão C do Parlamento Nacional (Finanças Públicas) realizou uma audição na Sala Plenária do Parlamento Nacional com cinco ministérios  MOP, MTK, MPRM, MPIE e o Ministério das Finanças  para avaliar a execução orçamental, o progresso dos programas e os desafios registados durante o segundo trimestre de 2026.

Durante a audição, cada ministério apresentou o seu relatório de execução orçamental, incluindo as taxas de execução financeira e física, bem como o progresso dos projetos de desenvolvimento de capital. A Comissão C reconheceu os esforços realizados e apelou à melhoria do ritmo de execução orçamental, de modo a garantir que os benefícios previstos cheguem efetivamente à população.

News Cover

V-PM Francisco Kalbuady Lay ho Ministru Manetelu halo observasaun ba projetu dezenvolvimentu no espansaun AIPNL Komoro, Dili.

Vise-Primeiru Ministru Francisco Kalbuady Lay ho Ministru Manetelu halo observasaun ba projetu dezenvolvimentu no espansaun AIPNL Komoro, Dili

Dili,  04 Outubru 2026, Vise-Primeiru Ministru Francisco Kalbuady Lay, hamutuk ho Ministru Transportes no Komunikasaun Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, halo observasaun ba projetu dezenvolvimentu no espansaun Aeroportu Internasional Prezidente Nicolau Lobato (AIPLN) Komoro, Dili. 

Vizita ne'e ho objetivu atu hare besik liutan progresu ba konstrusaun terminál pasajeiru foun ne'ebé kaer husi empreza TOA Corporation no konstrusaun pista (runway) husi empreza Waskita Karya.

News Cover

ANATL Hala’o Inspesaun Ba Servisu Sira Iha TOA Corporation

(TT)

Díli, 30 Setembru 2026 – Prezidente Konsellu Administrasaun ANATL, E.P., Eng. Romualdo António Soares da Silva, hamutuk ho Diretóra UEPI ANATL, hala’o inspesaun ba servisu konstrusaun ne’ebé TOA Corporation hala’o hela, atu monitoriza no fó orientasaun téknika hodi asegura prosesu servisu lao ho di’ak. Iha inspesaun ne’e, fó mós instrusaun ba kompañia atu tau matan ba fasilidade no ekipamentu antigu sira iha área demolisaun, hodi ANATL bele asegura sasan hirak ne’e ba interese Estadu.

(PT)

ANATL Realiza Inspeção Aos Trabalhos da Toa Corporation

Díli, 30 de setembro de 2026 – O Presidente do Conselho de Administração da ANATL, E.P., Eng. Romualdo António Soares da Silva, acompanhado pela Diretora da UEPI da ANATL, realizou uma inspeção aos trabalhos de construção em curso executados pela TOA Corporation, com o objetivo de monitorizar o progresso dos trabalhos e fornecer orientações técnicas para assegurar a boa execução dos serviços.

Durante a inspeção, foram igualmente dadas instruções à empresa para prestar especial atenção às instalações e aos equipamentos antigos existentes na área de demolição, de modo a permitir à ANATL salvaguardar esses bens para os interesses do Estado.

(ENG)

ANATL CONDUCTS INSPECTION OF TOA CORPORATION’S WORKS

Dili, 30 September 2026 – The President of the Board of Directors of ANATL, E.P., Eng. Romualdo António Soares da Silva, accompanied by the Director of ANATL’s UEPI, conducted an inspection of the ongoing construction works being carried out by TOA Corporation, with the aim of monitoring the progress of the works and providing technical guidance to ensure their proper implementation.

During the inspection, the company was also instructed to pay particular attention to the existing old facilities and equipment in the demolition area, so that ANATL can safeguard these assets in the interests of the State.