undefined
Ministro MTC

Kona-ba Ministru Transporte no Komunikasaun, Miguel Marques Gonçalves Manetelu

Miguel Marques Gonçalves Manetelu, moris iha loron 5 fulan Maiu tinan 1969 iha Maliana, Munisípiu Bobonaro. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, hahú nia eskola Primária to’o pre-sekundária iha Maliana, hahu husi tinan 1977 to’o 1985. Husi tinan 1985 to’o tinan 1988, kontinua eskola Sekundária, iha SMA 1 Negeri Dili. Hafoin remata eskola Sekundaria iha Dili, kontinua ba eskola ensinu superior no hetan lisensiatura iha Engenaria Elétrika husi Udayana – Bali, Indonesia. 

Iha Indonesia, Manetelu halo parte ba Movimentu Rezisténcia Nasional Estudantes Timor-Leste (RENETIL), desde organizasaun movimentu ne’e hahú. Iha tinan 2000, Manetelu Eleitu nu'udar Sekretáriu Jerál RENETIL, troka Fernando La-Sama de Araujo (Matebian), no okupa kargu Sekretariu Jeral RENETIL nian to’o tinan 2004. 

Hahú husi 8 Agostu 2007, Manetelu simu kna'ar nu'udar Sekretáriu Estadu Juventude no Desportu. Mosu Remodelasaun Governasaun iha 2015, Manetelu simu fali kna'ar nu'udar Vise Ministru Solidariedade Sosial hahu husi loron 16 Fevereiru to’o termina mandatu iha loron 15 Setembru 2017. 

Iha loron 1 fulan Jullu 2024, simu hikas knaar nudar Ministru Tranportes no Komunikasoens husi IX Governu Konstitusional to’o ohin loron.

Nu'udar Ativista, Manetelu dedika nia vida labarik no Joven nian ba luta libertasaun nasional iha rai laran no iha Indonézia, liu husi atividade Klandestina no Movimentu Estudantil nian. Nudar Polítiku, Manetelu halo parte ba Partidu Congresso Nacional de Reconstrução de Timor-Leste (CNRT) no husi ne’e, mak okupa kargu Públiku oin-oin, nudar Sekretáriu Estadu, Vise Ministru no Ministru husi IV Governu, V Governu, VI Governu ni IX Governu Konstitusional. 

Iha Esperiensia Profesional, alende sai nu'udar Membru Governu, Manetelu mos nu'udar dosentes iha departementu Engineria nian husi Universidade Nasional Timor-Lorosa’e husi tinan 2001 to’o 2004. Entre tinan 2023 to’o 2007, nudar Asesór no koordenadór iha Presidênsia Repúblika hodi lidera no koordena ekipa Diálogo Nasional no Sekretáriu Ezekutivu ba Komisaun ba Asuntu Kuadros Rezisténcia. Entre tinan 2018 to’o 2020, Nu'udar Asesór ba Asuntu Juventude no Desportu iha Ministériu Edukasaun Juventude no Desportu.

Iha esperiensia organizasaun publikas no Privadus, alende organizasaun Rezistensia nian, Manetelu mós sai nu'udar Editór Jornal Vox Populi (atividade Imprensa durante períudu kampanha ba REFERENDUM) iha tinan 1999. Entre tinan 1999 to’o 2002, nu'udar Xefe Departementu Planeamentu iha Prezidium Juventude Loriku Aswain (PJLA) ne’ebe ikus mai transforma sai Konselho Nacional da Juventude de Timor-Leste (CNJTL).  Sai Sekretario Jerl RENETIL husi tinan 2000 to’o 2004. Nudar fundador CNJTL, ikus mai eleitu sai Prezidente CNJTL iha primeiru kongressu transformasaun PJLA ba CNJTL nian husi tinan 2002 to’o 2007. Sai nu'udar Prezidente ba Confederação do Desporto de Timor-Leste (CDTL) husi tinan 2010 to’o 2011 no hahu husi tinan 2016 to’o ohin loron, nudar Prezidente Federação Shorinji-KEMPO Timor-Leste.

Ikus mai, tamba envolvimentu iha organizasaun rezisténsia nian, mak estadu atribui medalla ordem Nicolau Lobato, Grau II ba Manetelu, nu'udar rekoñesimentu ida ba nia partisipasaun iha prosesu luta ba libertasaun nasional. 

 

Kompeténsia Ministru Tranportes no Komunikasoens

Ministru Transportes no Komunikasoens mak responsável ba konsesaun, ezekusaun, koordenasaun no avaliasaun polítika, ne'ebé define no aprova ona husi Konsellu Ministrus, ba área transportes no Komunikasoins.
Ministru Transportes no Komunikasoens mak iha kompeténsia atu propoin no ezekuta liña polítika Ministériu nian iha área transportes no Komunikasoens; formula, dezenvolve no asegura implementasaun no ezekusaun ba kuadru legál no reguladór setór transportes no Komunikasoens nian;
dezenvolve no regula atividade transportes no Komunikasoens nian, nune'e mós otimiza meiu komunikasaun; asegura koordenasaun setór transportes no estimula komplementaridade entre ninia modu oioin, nune'e mós sira-nia kompetitividade, atubele hadi'a satisfasaun utente sira nian; promove jestaun, nune'e mós adosaun normas téknikas no regulamentasaun kona-ba uzu públiku servisu komunikasaun nian; garante prestasaun servisu públiku telekomunikasaun nian no utilizasaun espasu rádiuelétriku, liuhusi emprezas públikas ka konsesaun prestasaun servisu públiku nian ba entidade privadu sira; mantein no dezenvolve sistema informasaun no supervizaun meteorolójiku no seismolójiku nasionál, inklui konstrusaun no manutensaun ninia infraestruturas; promove no koordena investigasaun sientífika no dezenvolvimentu teknolójiku iha área transportes terrestres, aéreus no marítimu ho karáter sivíl; estabelese mekanizmu kolaborasaun no koordenasaun ho órgaun Governu sira seluk ne'ebé iha responsabilidade ba áreas relevantes.
Servisu no organizmu hirak tuirmai Ministru Transportes no Komunikasoens maka sei tutela: Administrasaun Portu Timor-Leste (APORTIL, sigla iha lian portugés), Administrasaun Aeroportu no Navigasaun Aérea Timor-Leste, E.P. (ANATL E.P. sigla iha lian portugés), Autoridade Aviasaun Sivíl Timor-Leste (AACTL, sigla iha lian portugés), Autoridade Nasionál Komunikasaun (ANC, sigla iha lian portugés) no Ajénsia Teknolojia Informasaun no Komunikasaun, I.P. - TIC TIMOR

Under Construction 

TituluData PublikaData TakaAsaun
No Data
tender-image
TituluData PublikaAsaun
Despaxu kona-ba Adjudikasaun Kontratu ba Fornesimentu no Konstrusaun Sistema Foun ba Kontrolu Tráfiku iha Área Munisípiu Díli – SSS217MTC-2026.pdf 01 Oct 2026, 00:00 Download
Despacho No 347/IX-GOV/MTC/IV/2026 22 Jul 2026, 00:00 Download
Despacho no 150/IX-GOV/MTC/III/2026 26 Mar 2026, 00:00 Download
Despacho No 445/IX-GOV/GMTC/X/2025 10 Nov 2025, 00:00 Download
Despacho No 096/IX-GOV/MTC/IV/2025 07 Apr 2025, 00:00 Download
Ato administrativo que (1) Aprova o procedimento nos exatos termos em que está formulado, quanto a fac 10 Oct 2024, 00:00 Download
dispatch-image

Dadus seidauk iha!

job-image
TituluData PublikaAsaun
No Data
report-img

Dadus seidauk iha!

law-image

Dadus seidauk iha!

ict-image

Notísia

Notísia foun sira

null

Ministru Manetelu Halo Enkontru Ho PAM RAEOA Hodi Diskute Sertifikasaun No Jestaun Aeroportu Internasionál Rota do Sândalo Oecusse


Oe-Cusse – Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves, akompaña husi Prezidente ANATL, Romualdo António Soares da Silva, no Diretór Infraestrutura Aeroportuária, Armando da Silva, halo enkontru ho Prezidente Autoridade RAEOA, Regio da Cruz Salu, iha sala enkontru Aeroportu Internasionál Rota do Sândalo, Oe-Cusse.

Enkontru ne’e ho objetivu atu diskute asuntu importante sira hanesan, prosesu sertifikasaun Aeroportu Internasionál Rota do Sândalo no kooperasaun entre ANATL ho RAEOA kona-ba jestaun no operasaun aeroportu nian.

Liuhosi enkontru ne’e, atu hametin koordenasaun no kolaborasaun institusionál hodi apoia prosesu sertifikasaun, no asegura katak jestaun aeroportu lao ho di’ak, tuir padraun no rekizitu aviasaun sivil, atu kontribui ba hadi’a konektividade aérea no dezenvolvimentu iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oe-Cusse Ambeno.

Ministériu Transportes no Komunikasaun (MTK) kontinua komprometidu atu hametin kooperasaun ho instituisaun relevante sira hodi dezenvolve setór transportes no aviasaun sivil iha Timor-Leste.

“Prosesu sertifikasaun Aeroportu Internasionál Rota do Sândalo, Oe-Cusse, la’ós de’it envolve kestaun téknika, maibé mós kestaun polítika ne’ebé liga ho espasu aéreu no negosiasaun fronteira terrestre no tasi entre Timor-Leste ho Indonézia. Tanba ne’e, prosesu sertifikasaun sei kontinua iha negosiasaun ho Governu Indonézia, no to’o agora seidauk iha desizaun definitiva kona-ba bainhira mak aeroportu ne’e sei hetan sertifikasaun”dehan Ministru Manetelu.

Governante nemos sublina kona-ba administrasaun ba aeroportu nia, ho lei sira ne’ebé mak iha, dekretu lei, oinsa maka ANATL atu koopera ho autoridade RAEOA oinsa mak ba oin atu jere aeroportu ne’e, maibé atu jera aeroportu ida ne’e, ANATL mós hare ba lei, maibé iha lei seluk mós fó kompetensia ba autoirdade RAEOA.

Ministru Manetelu informa bazeia ba diskusaun tékniku entre ANATL ho Fundu Espesial Dezenvolmentu (FED), kontinua halo diskusaun.

“PA RAEOA ho ha’u orienta ona ba sira, diskusaun tenki lao, para fó rekomendasaun ba dokumentus ne’ebé ha’u sei asina ho ministru Estatal interorganika ho operasaun aeroportu nia, ne’ebé husi neba mak sei define Semak halo saida” afirma Ministru Manetelu.

Ministru Manetelu hatete Aeroportu Internasionál Dili nia apron iha kapasidade limitadu atu akomoda aviaun barak iha tempu hanesan, liuliu bainhira xefe Estadu no xefe Governu husi nasaun ASEAN no nasaun seluk mai partisipa iha simeira ASEAN 2029. Bainhira Timor-Leste lidera ASEAN iha 2029, importante atu asegura katak aeroportu sira iha Dili, Baukau, Suai no Rota do Sândalo, Oe-Cusse, hetan sertifikasaun ho nune’e aviaun husi delegasaun sira bele aterra iha aeroprotu ne’ebé mensiona. 

Preparasaun ne’e sei ajuda garante katak Timor-Leste iha kapasidade no infraestrutura adekuada atu simu lider sira durante simeira ASEAN 2029 iha Timor-Leste.

PA RAEOA, Régio da Cruz Salu ba jornalista sira hatete, Prosesu sertifikasaun aeroportu la’ós de’it envolve asuntu tékniku, maibé mós aspetu polítiku ne’ebé presiza aprovasaun husi governu. Tanba ne’e, prosesu tenki lao tuir prosedimentu no orientasaun ne’ebé estabelese ona. autoridade RAEOA iha responsabilidade atu kontinua superviziona no asegura funsionamentu aeroportu nian, enkuantu prosedimentu operasionál no jestaun tenki hala’o tuir lei no regulamentu ne’ebé vigora. 

Alende deskuti kona-ba prosesu sertifikasaun aeroportu internasional rota do sandalo, iha biban nemos Ministru Manetelu hatete iha mós preokupasaun balu husi diretór planeamentu PA RAEOA ligadu ba portu mahata, ho nune'e Ministru Manetelu esplika governu halo ona aprosimasaun ho JICA  atu alarga tan portu mahata metro atus ida.

“Ohin kestaun nebe mosu hanoin katak iha posibilidade ka lae tanba sasan mai husi Indonesia too tiha Dili mak sei mai fali oecusse, Diskusaun foka ba posibilidade atu dezenvolve Portu Mahata, Oe-Cusse, sai portu karga. Se projetu espansaun portu nian ho alargamentu metru 100 hala’o duni, iha kurtu prazu no médiu, portu ne’e bele uza hanesan portu multifunsaun ba karga, pasajeiru no atividade peska. Abordajen ne’e sei permite Timor-Leste aproveita rekursu no infraestrutura ne’ebé iha ona, hodi hadi’a servisu transporte marítimu, fasilita movimentasaun sasán no apoia atividade ekonómika iha Oe-kusse”dehan Ministru Manetelu.

Iha setór telekomunikasaun, diskute mós planu atu asina kontratu konstrusaun torre telekomunikasaun rua iha Dili, ida atu fasilita konektividade ba Atauro no ida ba Oe-Cusse, hodi hadi’a asesu internet ba komunidade sira. Aleinde ne’e, Kabu Timor-Leste, empreza públika, kontinua halo diskusaun ho Indonézia kona-ba planu dezenvolvimentu infraestrutura telekomunikasaun, atu hametin konektividade no hadi’a asesu komunikasaun iha Timor-Leste.

Le'e tan
null

Sekretáriu-Jerál ASEAN no Delegasaun Timor-Leste hala'o enkontru hodi troka hanoin no diskute kona-ba progresu integrasaun Timor-Leste nian iha ASEAN.


Jakarta, Indonézia 2 Novembru 2026 – Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór ba Asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu no Ambiente, Dato’ Seri Francisco Kalbuadi Lay, ho delegasaun altu nível Timor-Leste nian hala'o viájen servisu no enkontru ofisiál ho Sekretáriu-Jerál ASEAN, Dr. Kao Kim Hourn, iha Sede Sekretariadu ASEAN, Jakarta, Indonézia.

Delegasaun ne’ebé akompaña Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór ba Asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu no Ambiente, Dato’ Seri Francisco Kalbuadi Lay kompostu husi, Ministru Transporte no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, Ministru Interiór, Francisco Guterres, Vise Ministru Komérsiu no Industria, Augosto Junior,  Prezidente CCLN, Riak Leman, no Embaixadór Repúblika Demokratika Timor-Leste nian ba Jakarta, Indonézia.

Enkontru ho Sekretáriu-Jerál ASEAN ho objetivu refleta kompromisu husi Governu Timor-Leste nian hodi: Aselera Prosesu Aderesaun Plenu, Hamutuk ho ASEAN hodi kompleta roodmap/matadalan sira ba adesaun tomak nian. Liuhosi  Koorporasaun Rejionál, Haforti kooperasaun iha konseptu ekonomia, transporte, komunikasaun, no seguransa internu rejionál.

Timor-Leste prontu atu fahe no simu matadalan husi estrutura ASEAN nian hodi sai membru ho direitu tomak. 

marka momentu inportante ida ba relasaun diplomátika no integrasaun Timor-Leste nian iha rejiaun Sudeste Asiatiku.

Vise Primeiru-Ministru atualizasaun progresu tinan dahuluk nian dezde Timor-Leste sai membru plenu ASEAN iha 26 Outubru 2026. 

Parte rua diskute esforsu kontinua husi Timor-Leste atu kompleta prosesu adezaun ba Akordu Ekonómiku ASEAN (AEAs), no oportunidade sira atu hametin kooperasaun no apoiu hodi implementa kompromisu sira-ne'e ho efetivu.

Aprezentasaun foka liu ba preparasaun no prontidaun Timor-Leste nian iha setór institusionál, ekonómika, infraestrutura, seguransa, no diplomátika hodi prepara an antesipa bainhira prezide ASEAN iha 2029. 

Le'e tan
null

Prezidente, J. Ramos-Horta, deklara TL-Indonézia susesu transforma pasadu difísil sai modelu globál hodi kontinua hametin relasaun di'ak, amizade, no kooperasaun rejionál.


Dili, 30 Outubru 2026 – Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu akompaña Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta hamutuk ho diplomata no ofisiál sira husi Embaixada Indonézia iha Dili, marka prezensa iha resepsaun diplomatiku iha ambitu hodi selebra Aniversáriu Independénsia Repúblika Indonézia nian ba dala-81 iha Faról Dili.

Iha resepsaun ne’e marka mós prezensa husi Ministru Interior, Francisco Guterres, Vise Minsitru Asuntu ASEAN, Milena Rangel, no Prokurador Jeral Republika (PJR), Nelson de Carvalho.

Iha selebrasaun ne'e, Xefe Estadu akompaña husi Enkaregadu Négosiu (Chargé d'Affaires) Embaixada Indonézia nian, Raden Sakunto Paksi, hamutuk ho korpu diplomátiku no komunidade indonézia ne'ebé hela iha Timor-Leste.

Prezensa Xefe Estadu Timor-Leste nian iha selebrasaun ne'e sai hanesan jestu diplomátiku ne'ebé hodi hametin liu tan relasaun ne’ebé metin, respeitu mútua, no amizade bilaterál ne'ebé forte entre Timor-Leste no Indonézia hanesan nasaun viziñu.

Prezidente Ramos-Horta destaka transformasaun estraordinária ne'ebé akontese iha relasaun bilaterál entre Timor-Leste no Indonézia. Husi pasadu ida ne'ebé difísil no ho desafiu bo'ot, nasaun viziñu rua ne'e susesu hodi dezenvolve relasaun ne'e sai modelu globál ba parseria, respeitu mutuál, no kooperasaun regionál ne'ebé metin.

Le'e tan