undefined
Ministro MTC

Kona-ba Ministru Transporte no Komunikasaun, Miguel Marques Gonçalves Manetelu

Miguel Marques Gonçalves Manetelu, moris iha loron 5 fulan Maiu tinan 1969 iha Maliana, Munisípiu Bobonaro. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, hahú nia eskola Primária to’o pre-sekundária iha Maliana, hahu husi tinan 1977 to’o 1985. Husi tinan 1985 to’o tinan 1988, kontinua eskola Sekundária, iha SMA 1 Negeri Dili. Hafoin remata eskola Sekundaria iha Dili, kontinua ba eskola ensinu superior no hetan lisensiatura iha Engenaria Elétrika husi Udayana – Bali, Indonesia. 

Iha Indonesia, Manetelu halo parte ba Movimentu Rezisténcia Nasional Estudantes Timor-Leste (RENETIL), desde organizasaun movimentu ne’e hahú. Iha tinan 2000, Manetelu Eleitu nu'udar Sekretáriu Jerál RENETIL, troka Fernando La-Sama de Araujo (Matebian), no okupa kargu Sekretariu Jeral RENETIL nian to’o tinan 2004. 

Hahú husi 8 Agostu 2007, Manetelu simu kna'ar nu'udar Sekretáriu Estadu Juventude no Desportu. Mosu Remodelasaun Governasaun iha 2015, Manetelu simu fali kna'ar nu'udar Vise Ministru Solidariedade Sosial hahu husi loron 16 Fevereiru to’o termina mandatu iha loron 15 Setembru 2017. 

Iha loron 1 fulan Jullu 2024, simu hikas knaar nudar Ministru Tranportes no Komunikasoens husi IX Governu Konstitusional to’o ohin loron.

Nu'udar Ativista, Manetelu dedika nia vida labarik no Joven nian ba luta libertasaun nasional iha rai laran no iha Indonézia, liu husi atividade Klandestina no Movimentu Estudantil nian. Nudar Polítiku, Manetelu halo parte ba Partidu Congresso Nacional de Reconstrução de Timor-Leste (CNRT) no husi ne’e, mak okupa kargu Públiku oin-oin, nudar Sekretáriu Estadu, Vise Ministru no Ministru husi IV Governu, V Governu, VI Governu ni IX Governu Konstitusional. 

Iha Esperiensia Profesional, alende sai nu'udar Membru Governu, Manetelu mos nu'udar dosentes iha departementu Engineria nian husi Universidade Nasional Timor-Lorosa’e husi tinan 2001 to’o 2004. Entre tinan 2023 to’o 2007, nudar Asesór no koordenadór iha Presidênsia Repúblika hodi lidera no koordena ekipa Diálogo Nasional no Sekretáriu Ezekutivu ba Komisaun ba Asuntu Kuadros Rezisténcia. Entre tinan 2018 to’o 2020, Nu'udar Asesór ba Asuntu Juventude no Desportu iha Ministériu Edukasaun Juventude no Desportu.

Iha esperiensia organizasaun publikas no Privadus, alende organizasaun Rezistensia nian, Manetelu mós sai nu'udar Editór Jornal Vox Populi (atividade Imprensa durante períudu kampanha ba REFERENDUM) iha tinan 1999. Entre tinan 1999 to’o 2002, nu'udar Xefe Departementu Planeamentu iha Prezidium Juventude Loriku Aswain (PJLA) ne’ebe ikus mai transforma sai Konselho Nacional da Juventude de Timor-Leste (CNJTL).  Sai Sekretario Jerl RENETIL husi tinan 2000 to’o 2004. Nudar fundador CNJTL, ikus mai eleitu sai Prezidente CNJTL iha primeiru kongressu transformasaun PJLA ba CNJTL nian husi tinan 2002 to’o 2007. Sai nu'udar Prezidente ba Confederação do Desporto de Timor-Leste (CDTL) husi tinan 2010 to’o 2011 no hahu husi tinan 2016 to’o ohin loron, nudar Prezidente Federação Shorinji-KEMPO Timor-Leste.

Ikus mai, tamba envolvimentu iha organizasaun rezisténsia nian, mak estadu atribui medalla ordem Nicolau Lobato, Grau II ba Manetelu, nu'udar rekoñesimentu ida ba nia partisipasaun iha prosesu luta ba libertasaun nasional. 

 

Kompeténsia Ministru Tranportes no Komunikasoens

Ministru Transportes no Komunikasoens mak responsável ba konsesaun, ezekusaun, koordenasaun no avaliasaun polítika, ne'ebé define no aprova ona husi Konsellu Ministrus, ba área transportes no Komunikasoins.
Ministru Transportes no Komunikasoens mak iha kompeténsia atu propoin no ezekuta liña polítika Ministériu nian iha área transportes no Komunikasoens; formula, dezenvolve no asegura implementasaun no ezekusaun ba kuadru legál no reguladór setór transportes no Komunikasoens nian;
dezenvolve no regula atividade transportes no Komunikasoens nian, nune'e mós otimiza meiu komunikasaun; asegura koordenasaun setór transportes no estimula komplementaridade entre ninia modu oioin, nune'e mós sira-nia kompetitividade, atubele hadi'a satisfasaun utente sira nian; promove jestaun, nune'e mós adosaun normas téknikas no regulamentasaun kona-ba uzu públiku servisu komunikasaun nian; garante prestasaun servisu públiku telekomunikasaun nian no utilizasaun espasu rádiuelétriku, liuhusi emprezas públikas ka konsesaun prestasaun servisu públiku nian ba entidade privadu sira; mantein no dezenvolve sistema informasaun no supervizaun meteorolójiku no seismolójiku nasionál, inklui konstrusaun no manutensaun ninia infraestruturas; promove no koordena investigasaun sientífika no dezenvolvimentu teknolójiku iha área transportes terrestres, aéreus no marítimu ho karáter sivíl; estabelese mekanizmu kolaborasaun no koordenasaun ho órgaun Governu sira seluk ne'ebé iha responsabilidade ba áreas relevantes.
Servisu no organizmu hirak tuirmai Ministru Transportes no Komunikasoens maka sei tutela: Administrasaun Portu Timor-Leste (APORTIL, sigla iha lian portugés), Administrasaun Aeroportu no Navigasaun Aérea Timor-Leste, E.P. (ANATL E.P. sigla iha lian portugés), Autoridade Aviasaun Sivíl Timor-Leste (AACTL, sigla iha lian portugés), Autoridade Nasionál Komunikasaun (ANC, sigla iha lian portugés) no Ajénsia Teknolojia Informasaun no Komunikasaun, I.P. - TIC TIMOR

Under Construction 

TituluData PublikaData TakaAsaun
No Data
tender-image
TituluData PublikaAsaun
Despaxu kona-ba Adjudikasaun Kontratu ba Fornesimentu no Konstrusaun Sistema Foun ba Kontrolu Tráfiku iha Área Munisípiu Díli – SSS217MTC-2026.pdf 01 Oct 2026, 00:00 Download
Despacho No 347/IX-GOV/MTC/IV/2026 22 Jul 2026, 00:00 Download
Despacho no 150/IX-GOV/MTC/III/2026 26 Mar 2026, 00:00 Download
Despacho No 445/IX-GOV/GMTC/X/2025 10 Nov 2025, 00:00 Download
Despacho No 096/IX-GOV/MTC/IV/2025 07 Apr 2025, 00:00 Download
Ato administrativo que (1) Aprova o procedimento nos exatos termos em que está formulado, quanto a fac 10 Oct 2024, 00:00 Download
dispatch-image

Dadus seidauk iha!

job-image
TituluData PublikaAsaun
No Data
report-img

Dadus seidauk iha!

law-image

Dadus seidauk iha!

ict-image

Notísia

Notísia foun sira

null

Formandu husi MTK tuir Formasaun kona-ba Administrasaun, Rekursu Umanu, Finansas no Lideransa iha Bali Indonézia.


Bali, Indon’ezia, 14 Outubru 2026 – Formandu husi Ministériu Transportes no Komunikasaun tuir formasaun kona-ba Avaliasaun Dezempeñu ne'ebé hala'o iha Swiss-Belexpress - Poltekpar, Bali, Indonézia.

Formasaun ne'e hala'o husi loron 14 to'o 23 Outubru 2026, ho objetivu atu hasa’e koñesimentu, kapasidade profisionál no kompeténsia iha jestaun servisu públiku.

Formasaun ne'e hala'o ho prátika diretu kona-ba avaliasaun nesesidade formasaun no dezenvolvimentu kódigu étika. Materia sira ne'ebé ho tópiku Boa Governasaun, SOP, manuskritu ofisiál, baze-dadus, no arkivu dijitál ne'e fahe ba etapa sira ho durasaun semana ida kada etapa, no hetan partisipasaun husi formandu hamutuk 40.

Materia formasaun ne'e foka ba Boa Governasaun ho Digitalizasaun Servisu Adminisatrasaun, hahú husi elaborasaun SOP no manuskritu ofisiál to'o ba jestaun baze-dadus funsionáriu no arkivu dijitál.

Formasaun ne’e hala'o tuir etapa, ho durasaun semana ida (1) ba kada etapa, Total formandu ne'ebé partisipa hamutuk pessioas 40.

Le'e tan
null

Timor-Leste - Banku Mundial – Rejiaun Ázia Oriental No Pasífiku (EAP) Diskuti prioridade estratéjika sira iha área transformasaun dijitál, Intelijénsia Artifisiál (AI).


Seoul, Korea 22 Outubru 2026 – Governu Timor-Leste, liuhosi Ministru Transportes no Komunikasaun. Miguel Marques Gonçalves Manetelu akompana husi Asesór Nelson Tou no Diretór Diresaun Dezenvolvimento Sistemas, Téknolojia no Inovasaun TIC TIMOR I.P, Justo Fernandes halo enkontru ho ekipa Banku Mundial ba rejiaun Ázia Oriental no Pasífiku (East Asia and Pacific – EAP) ne’eb;e lideradu husi Espesialista Senior ba Dezenvolvimentu Dijitál Jonathan Marskell foin lais ne’e iha Seoul Korea.

Pontu importante husi diskusaun ne’e  foka liu kona-ba prioridade estratéjika sira iha área transformasaun dijitál, Intelijénsia Artifisiál (AI), seguransa siber no infraestrutura dijitál iha Timor-Leste. Enkontru ne’e mós aborda oportunidade kooperasaun atu hametin kapasidade institusionál, promove inovasaun dijitál no apoia dezenvolvimentu sustentável, inkluzivu no orientadu ba nesesidade nasionál.

1. Preparasaun Timor-Leste ba Prezidénsia ASEAN iha 2029

Preparasaun Timor-Leste ba Prezidénsia ASEAN iha 2029 reprezenta oportunidade estratéjika atu hametin pozisaun diplomátika no polítika nasionál iha rejiaun, inklui promove kooperasaun rejionál iha transformasaun dijitál no inovasaun teknolojia. Preparasaun ne’e presiza apoiu institusionál, kapasidade téknika no parseria estratéjika ho parseiru dezenvolvimentu sira, atu garante partisipasaun efetiva no kontribuisaun Timor-Leste ba agenda dijitál ASEAN.

2. Adopsaun no Implementasaun Intelijénsia Artifisiál liuhosi Aproximasaun “Small AI”

Iha kontestu Timor-Leste, aproximasaun “Small AI” bele sai hanesan opsaun estratéjika atu promove adopsaun no implementasaun AI ho forma gradual, prátika, sustentável no tuir nesesidade nasionál. Aproximasaun ne’e fó prioridade ba solusaun AI ne’ebé espesífika, asesível no orientada ba rezolve problema konkretu, ho konsiderasaun ba rekursu finanseiru, infraestrutura teknolojia no kapasidade rekursu umanu ne’ebé disponivel.

Área prioridade sira inklui:

• AI ba Servisu Públiku: Promove utilizasaun AI atu apoia automatizasaun prosesu administrativu, hadi’a atendimentu ba sidadaun, aumenta produtividade funsionáriu públiku no hasa’e efisiénsia no kualidade prestasaun servisu públiku.

• Dezenvolvimentu Modelu Lian Nasionál (National Language Model – NLM/LLM): Apoia dezenvolvimentu no treinamentu modelu AI ne’ebé komprende no prosesu Tetum no Portugés, nu’udar lian ofisiál, no mós lian lokál sira hanesan Fataluku, Mambai, Bunak, Kemak, Makasae no seluk tan. Inisiativa ne’e bele hametin inkluzaun dijitál, aumenta asesu ba informasaun no servisu dijitál, no promove literasia dijitál liuhosi utilizasaun lian ne’ebé sidadaun sira komprende no uza iha sira-nia moris loroloron.

3. Seguransa Siber no Soberania Dijitál

Seguransa siber sai hanesan prioridade estratéjika iha era transformasaun dijitál no dezenvolvimentu AI. Timor-Leste presiza kontinua hametin kuadru polítika, kapasidade institusionál no mekanizmu protesaun atu prevene no responde ba ameasa siber, proteje sistema informasaun governu nian, no garante konfidensialidade, integridade no disponibilidade dadus. Esforsu sira-ne’e importante atu hametin soberania dijitál, konfiansa públika no utilizasaun seguru ba teknolojia dijitál, inklui dadus agregadu ne’ebé uza ba planeamentu no foti desizaun bazeada ba evidénsia.

4. Modernizasaun no Espansaun Infraestrutura Dijitál

Sentru Dadus Governu (Government Data Centre) ne’ebé eziste ona reprezenta patrimóniu importante ba armazenamentu no jestaun dadus governu nian. Atu responde ba nesesidade transformasaun dijitál no implementasaun AI, presiza avalia no kontinua moderniza no espanda kapasidade infraestrutura ne’e, inklui kapasidade prosesamentu, armazenamentu, rede, kontinuidade servisu no seguransa.

Investimentu iha infraestrutura dijitál tenke adota abordagem gradual no sustentável, tuir prioridade nasionál no disponibilidade rekursu, hodi permite implementasaun solusaun “Small AI” no aplikasaun dijitál sira ne’ebé bele lori benefísiu konkretu ba instituisaun públika no sidadaun sira.

5. Interoperabilidade Nasionál no Infraestrutura Públika Dijitál (Digital Public Infrastructure – DPI)

Dezenvolvimentu Infraestrutura Públika Dijitál (DPI) reprezenta fundamentu estratéjiku atu hametin interoperabilidade entre sistema prinsipál sira Governu nian, inklui liuhosi integrasaun no interoperabilidade ho plataforma “VERIFY”. Prioridade sira inklui Identidade Dijitál, plataforma troka dadus, no mekanizmu seguransa no konfiansa dijitál nu’udar komponente fundamentál ba ekosistema dijitál nasionál.

Implementasaun DPI bele promove padronizasaun, integrasaun no troka informasaun ne’ebé seguru, efisiente no tuir lei entre instituisaun públika sira. Abordajen ida-ne’e mós bele otimiza utilizasaun rekursu dijitál ne’ebé eziste ona, hamenus duplikasaun sistema no dadus, no hametin koordenasaun interinstitusionál.

Iha nivel polítika, DPI bele sai hanesan aliserse ba dezenvolvimentu governasaun dijitál integradu, hodi permite instituisaun sira fornese servisu públiku ne’ebé fasil asesu, fiável, seguru no orientadu ba nesesidade sidadaun no empreza sira. Ida-ne’e sei kontribui ba efisiénsia administrasaun públika, transparénsia no dezenvolvimentu ekosistema dijitál nasionál ne’ebé sustentável.

Integrasaun no Interoperabilidade entre Plataforma “VERIFY” no Identidade Dijitál: Promove integrasaun no dezenvolvimentu interface entre plataforma “VERIFY” no sistema Identidade Dijitál nasionál, atu fasilita verifikasaun identidade no validasaun kredensiál dijitál ho forma seguru, fiável no interoperável. Inisiativa ne’e bele hametin konfiansa dijitál, simplifika prosesu verifikasaun ba utilizadór no instituisaun públika sira, no apoia prestasaun servisu governu dijitál ne’ebé integradu. Implementasaun tenke garante protesaun dadus pesoál, seguransa informasaun, kontrolu asesu no konformidade ho kuadru legál no padraun tékniku relevante, hodi asegura katak plataforma “VERIFY” bele funsiona nu’udar komponente komplementár iha ekosistema DPI nasionál.

6. Área Potensiál Seluk ba Kooperasaun iha Futuru

Alende área prioridade sira ne’ebé temi ona, Timor-Leste no Banku Mundial bele kontinua esplora oportunidade kooperasaun iha futuru, tuir prioridade dezenvolvimentu nasionál, nesesidade instituisionál no disponibilidade rekursu. Kooperasaun ne’e bele inklui apoiu tékniku, dezenvolvimentu kapasidade, partilla koñesimentu no esperiénsia rejionál, no preparasaun inisiativa konjunta atu acelera transformasaun dijitál no promove dezenvolvimentu inkluzivu no sustentável iha Timor-Leste.

Le'e tan
null

Ministru Manetelu vizita embaixada Timor-Leste iha Korea Súl


Korea, 23 Outubru 2026 – Hafoin konklui partisipsaun Timor-Leste nia  iha Simeira Globál IA no Dijitál iha Korea durante loron tolu, molok fila hikas mai Timor-Leste, Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu hamutuk ho delegasaun halo vizita kortézia ba iha embaixada Timor-Leste nia iha Korea Súl. 

Iha vizita ne'e simu direta husi Embaixadór Timor-Leste iha Korea Súl, António de Sá Benevides 

Liuhosi vizita ida ne’e Ministru Manetelu hare direta servisu embaixada timor-leste nia iha korea súl, aleinde ne'e hodi hare mós embaixada halo atendimentu Resenseamentu Eleitorál no Atualizasaun Baze Dadus Eleitorál Biométriku ba sidadaun timor-oan sira iha korea. hodi prepara ba Eleisaun Prezidensiál 2027 nian. 

Le'e tan