undefined
Ministro MTC

Kona-ba Ministru Transporte no Komunikasaun, Miguel Marques Gonçalves Manetelu

Miguel Marques Gonçalves Manetelu, moris iha loron 5 fulan Maiu tinan 1969 iha Maliana, Munisípiu Bobonaro. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, hahú nia eskola Primária to’o pre-sekundária iha Maliana, hahu husi tinan 1977 to’o 1985. Husi tinan 1985 to’o tinan 1988, kontinua eskola Sekundária, iha SMA 1 Negeri Dili. Hafoin remata eskola Sekundaria iha Dili, kontinua ba eskola ensinu superior no hetan lisensiatura iha Engenaria Elétrika husi Udayana – Bali, Indonesia. 

Iha Indonesia, Manetelu halo parte ba Movimentu Rezisténcia Nasional Estudantes Timor-Leste (RENETIL), desde organizasaun movimentu ne’e hahú. Iha tinan 2000, Manetelu Eleitu nu'udar Sekretáriu Jerál RENETIL, troka Fernando La-Sama de Araujo (Matebian), no okupa kargu Sekretariu Jeral RENETIL nian to’o tinan 2004. 

Hahú husi 8 Agostu 2007, Manetelu simu kna'ar nu'udar Sekretáriu Estadu Juventude no Desportu. Mosu Remodelasaun Governasaun iha 2015, Manetelu simu fali kna'ar nu'udar Vise Ministru Solidariedade Sosial hahu husi loron 16 Fevereiru to’o termina mandatu iha loron 15 Setembru 2017. 

Iha loron 1 fulan Jullu 2024, simu hikas knaar nudar Ministru Tranportes no Komunikasoens husi IX Governu Konstitusional to’o ohin loron.

Nu'udar Ativista, Manetelu dedika nia vida labarik no Joven nian ba luta libertasaun nasional iha rai laran no iha Indonézia, liu husi atividade Klandestina no Movimentu Estudantil nian. Nudar Polítiku, Manetelu halo parte ba Partidu Congresso Nacional de Reconstrução de Timor-Leste (CNRT) no husi ne’e, mak okupa kargu Públiku oin-oin, nudar Sekretáriu Estadu, Vise Ministru no Ministru husi IV Governu, V Governu, VI Governu ni IX Governu Konstitusional. 

Iha Esperiensia Profesional, alende sai nu'udar Membru Governu, Manetelu mos nu'udar dosentes iha departementu Engineria nian husi Universidade Nasional Timor-Lorosa’e husi tinan 2001 to’o 2004. Entre tinan 2023 to’o 2007, nudar Asesór no koordenadór iha Presidênsia Repúblika hodi lidera no koordena ekipa Diálogo Nasional no Sekretáriu Ezekutivu ba Komisaun ba Asuntu Kuadros Rezisténcia. Entre tinan 2018 to’o 2020, Nu'udar Asesór ba Asuntu Juventude no Desportu iha Ministériu Edukasaun Juventude no Desportu.

Iha esperiensia organizasaun publikas no Privadus, alende organizasaun Rezistensia nian, Manetelu mós sai nu'udar Editór Jornal Vox Populi (atividade Imprensa durante períudu kampanha ba REFERENDUM) iha tinan 1999. Entre tinan 1999 to’o 2002, nu'udar Xefe Departementu Planeamentu iha Prezidium Juventude Loriku Aswain (PJLA) ne’ebe ikus mai transforma sai Konselho Nacional da Juventude de Timor-Leste (CNJTL).  Sai Sekretario Jerl RENETIL husi tinan 2000 to’o 2004. Nudar fundador CNJTL, ikus mai eleitu sai Prezidente CNJTL iha primeiru kongressu transformasaun PJLA ba CNJTL nian husi tinan 2002 to’o 2007. Sai nu'udar Prezidente ba Confederação do Desporto de Timor-Leste (CDTL) husi tinan 2010 to’o 2011 no hahu husi tinan 2016 to’o ohin loron, nudar Prezidente Federação Shorinji-KEMPO Timor-Leste.

Ikus mai, tamba envolvimentu iha organizasaun rezisténsia nian, mak estadu atribui medalla ordem Nicolau Lobato, Grau II ba Manetelu, nu'udar rekoñesimentu ida ba nia partisipasaun iha prosesu luta ba libertasaun nasional. 

 

Kompeténsia Ministru Tranportes no Komunikasoens

Ministru Transportes no Komunikasoens mak responsável ba konsesaun, ezekusaun, koordenasaun no avaliasaun polítika, ne'ebé define no aprova ona husi Konsellu Ministrus, ba área transportes no Komunikasoins.
Ministru Transportes no Komunikasoens mak iha kompeténsia atu propoin no ezekuta liña polítika Ministériu nian iha área transportes no Komunikasoens; formula, dezenvolve no asegura implementasaun no ezekusaun ba kuadru legál no reguladór setór transportes no Komunikasoens nian;
dezenvolve no regula atividade transportes no Komunikasoens nian, nune'e mós otimiza meiu komunikasaun; asegura koordenasaun setór transportes no estimula komplementaridade entre ninia modu oioin, nune'e mós sira-nia kompetitividade, atubele hadi'a satisfasaun utente sira nian; promove jestaun, nune'e mós adosaun normas téknikas no regulamentasaun kona-ba uzu públiku servisu komunikasaun nian; garante prestasaun servisu públiku telekomunikasaun nian no utilizasaun espasu rádiuelétriku, liuhusi emprezas públikas ka konsesaun prestasaun servisu públiku nian ba entidade privadu sira; mantein no dezenvolve sistema informasaun no supervizaun meteorolójiku no seismolójiku nasionál, inklui konstrusaun no manutensaun ninia infraestruturas; promove no koordena investigasaun sientífika no dezenvolvimentu teknolójiku iha área transportes terrestres, aéreus no marítimu ho karáter sivíl; estabelese mekanizmu kolaborasaun no koordenasaun ho órgaun Governu sira seluk ne'ebé iha responsabilidade ba áreas relevantes.
Servisu no organizmu hirak tuirmai Ministru Transportes no Komunikasoens maka sei tutela: Administrasaun Portu Timor-Leste (APORTIL, sigla iha lian portugés), Administrasaun Aeroportu no Navigasaun Aérea Timor-Leste, E.P. (ANATL E.P. sigla iha lian portugés), Autoridade Aviasaun Sivíl Timor-Leste (AACTL, sigla iha lian portugés), Autoridade Nasionál Komunikasaun (ANC, sigla iha lian portugés) no Ajénsia Teknolojia Informasaun no Komunikasaun, I.P. - TIC TIMOR

Under Construction 

TituluData PublikaData TakaAsaun
No Data
tender-image
TituluData PublikaAsaun
Despaxu kona-ba Adjudikasaun Kontratu ba Fornesimentu no Konstrusaun Sistema Foun ba Kontrolu Tráfiku iha Área Munisípiu Díli – SSS217MTC-2026.pdf 01 Oct 2026, 00:00 Download
Despacho No 347/IX-GOV/MTC/IV/2026 22 Jul 2026, 00:00 Download
Despacho no 150/IX-GOV/MTC/III/2026 26 Mar 2026, 00:00 Download
Despacho No 445/IX-GOV/GMTC/X/2025 10 Nov 2025, 00:00 Download
Despacho No 096/IX-GOV/MTC/IV/2025 07 Apr 2025, 00:00 Download
Ato administrativo que (1) Aprova o procedimento nos exatos termos em que está formulado, quanto a fac 10 Oct 2024, 00:00 Download
dispatch-image

Dadus seidauk iha!

job-image
TituluData PublikaAsaun
No Data
report-img

Dadus seidauk iha!

law-image

Dadus seidauk iha!

ict-image

Notísia

Notísia foun sira

null

PM Xanana desloka ba Filipina hodi partisipa iha 49º Simeira ASEAN no Enkontru Relasionadu (49th ASEAN Summit and Related Summits)


PM Xanana desloka ba Filipina hodi partisipa iha 49º Simeira ASEAN no Enkontru Relasionadu (49th ASEAN Summit and Related Summits).

Dili, 13 Novembru 2026 – Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu hamutuk ho membru governu balu akompaña Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão iha Aeroportu Internasional Prezidente Nicoalu Lobato ne’ebé atu hala’o viájen servisu bá Repúblika Filipina.

Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão sei partisipa iha 49º Simeira ASEAN no Enkontru Relasionadu (49th ASEAN Summit and Related Summits), ne’ebé sei hala’o iha Manila, Repúblika Filipinas, hosi 11 to’o 18 Novembru 2026.

Iha enkontru rejionál ne’e, PM Xanana sei reprezenta Timor-Leste hodi hametin kooperasaun no promove interese nasionál hamutuk ho líder sira husi Estadu-Membru ASEAN, parseiru diálogu, no organizasaun internasionál.

Programa ofisiál Simeira ASEAN hahú ho enkontru preparatóriu iha nível funsionáriu seniór no ministru sira, molok kontinua ho enkontru nível Xefe Estadu no Xefe Governu nian.

Iha loron 15 fulan-Novembru, PM Xanana sei partisipa iha serimónia abertura Simeira ASEAN da-49, ne’ebé sei inklui aprezentasaun Akordu Kuadru ba Ekonomia Dijitál (Digital Economy Framework Agreement), inaugurasaun símbolu ASEAN ne’ebé atualiza ona, hasa’e bandeira ASEAN foun, no serimónia entrega ASEAN Prize.

Le'e tan
null

Ministru Manetelu partisipa iha diskusaun Projetu Proposta Lei (PPL) Númeru 33/VI (4.ª), OJE 2027


Dili, 10 Novembru 2026 – Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, hamutuk ho membru governu kontinua akompaña Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, iha diskusaun Projetu Proposta Lei (PPL) Númeru 33/VI (4.ª), OJE 2027 ba loron da-ruak nia iha parlamentu nasional.

Iha diskusaun OJE 2027 ba loron da-ruak, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, responde bá relatóriu no pareser husi Komisaun Finansas Públikas Parlamentu Nasionál, hamutuk ho intervensaun no pergunta sira husi deputadu sira, iha sesaun diskusaun parte dadeer nian.

Diskusaun ne'e foka liuba asuntu estratéjiku tolu:

• Dependénsia bá Fundu Petróleu: Analiza bá sustentabilidade ekonómika no kestaun finansiamentu nasaun nian.

• Projetu Greater Sunrise: Dezenvolvimentu no dezafiu sira ne'ebé hakarak jere iha produsaun no eksplorasaun rekursu naturál.

• Seitór Justisa: Haforsa no hamutuk hadi'a dezenvolvimentu sistema justisa nian iha Timor-Leste.

Iha okaziaun ne'e, Primeiru-Ministru hato'o agradesimentu bá krítika no komentáriu konstrutivu hosi deputadu sira, ho afirmasaun katak observasaun sira ne'e importánte atu hadi'a polítika no haforsa servisu governasaun nian.

Ponto-xave husi diskusaun ne'e mak:

• Tema Prinsipál: Fokus bá dependénsia Timor-Leste bá Fundu Petróleu, dezenvolvimentu Projetu Greater Sunrise, no fortalesimentu seitór justisa.

• Proposta OJE 2027: Montante globál hamutuk $2,568 biliaun, ho fahe alokasaun 

o Administrasaun Sentrál biliaun $2,487 

o RAEOA (Oecusse-Ambeno) millaun $56,1 

o Seguransa Sosiál millaun $186,55 

*********

*Ministro Manetelu participa no segundo dia da discussão da Proposta de Lei n.º 33/VI (4.ª), relativa ao OGE 2027*

Dili, 10 de novembro de 2026 – O Ministro dos Transportes e Comunicações, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, juntamente com outros membros do Governo, continuou a acompanhar o Primeiro-Ministro, Kay Rala Xanana Gusmão, no segundo dia da discussão da Proposta de Lei n.º 33/VI (4.ª), referente ao Orçamento Geral do Estado (OGE) para 2027, no Parlamento Nacional.

Durante o segundo dia de discussão do OGE 2027, o Primeiro-Ministro, Kay Rala Xanana Gusmão, respondeu ao relatório e ao parecer da Comissão de Finanças Públicas do Parlamento Nacional, bem como às intervenções e perguntas apresentadas pelos deputados, durante a sessão da manhã.

A discussão centrou-se principalmente em três questões estratégicas:

* *Dependência do Fundo Petrolífero:* Análise da sustentabilidade económica e das questões relacionadas com o financiamento do país.

* *Projeto Greater Sunrise:* Desenvolvimento e desafios relacionados com a gestão da produção e exploração dos recursos naturais.

* *Setor da Justiça:* Reforço e melhoria contínua do desenvolvimento do sistema de justiça em Timor-Leste.

Na ocasião, o Primeiro-Ministro expressou o seu agradecimento pelas críticas e pelos comentários construtivos apresentados pelos deputados, afirmando que estas observações são importantes para melhorar as políticas públicas e reforçar a qualidade da governação.

*Principais pontos da discussão:*

* *Temas principais:* A dependência de Timor-Leste do Fundo Petrolífero, o desenvolvimento do Projeto Greater Sunrise e o fortalecimento do setor da justiça.

* *Proposta do OGE 2027:* O montante global indicado é de 2,568 mil milhões de dólares, com as seguintes alocações:

- Administração Central: 2,487 mil milhões de dólares;

- RAEOA (Oé-Cusse Ambeno): 56,1 milhões de dólares;

- Segurança Social: 186,55 milhões de dólares.

***********

(ENG)

*Minister Manetelu Participates in the Second Day of Discussions on Draft Law No. 33/VI (4th), Concerning the 2027 State General Budget*

Dili, 10 November 2026 – The Minister of Transport and Communications, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, together with other members of the Government, continued to accompany Prime Minister Kay Rala Xanana Gusmão during the second day of discussions on Draft Law No. 33/VI (4th), concerning the 2027 State General Budget (SGB), at the National Parliament.

During the second day of the 2027 State General Budget discussions, Prime Minister Kay Rala Xanana Gusmão responded to the report and opinion of the National Parliament's Public Finance Committee, as well as to the interventions and questions raised by members of Parliament during the morning session.

The discussion focused primarily on three strategic issues:

* *Dependence on the Petroleum Fund:* An analysis of economic sustainability and issues related to the country's financing.

* *Greater Sunrise Project:* Development and challenges associated with managing the production and exploration of natural resources.

* *Justice Sector:* Strengthening and continuously improving the development of Timor-Leste's justice system.

On this occasion, the Prime Minister expressed his appreciation for the constructive criticism and comments presented by members of Parliament, affirming that these observations are important for improving public policies and strengthening the quality of governance.

*Key Points of the Discussion:*

* *Main Topics:* Timor-Leste's dependence on the Petroleum Fund, the development of the Greater Sunrise Project, and the strengthening of the justice sector.

* *2027 State General Budget Proposal:* The stated overall amount is US$2.568 billion, with the following allocations:

- Central Administration: US$2.487 billion;

- RAEOA (Oé-Cusse Ambeno): US$56.1 million;

- Social Security: US$186.55 million.

Le'e tan
null

Governu aprezenta proposta lei OJE 2027 ba PN


Dili, 09 Novembru 2026 – Ministru Transportes no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, akompaña Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão hamutuk ho membru governu balu partisipa iha debate proposta lei OJE 2027 iha jeneralidade ba loron da-huluk

Governu halo aprezentasaun proposta lei OJE 2027 iha Parlamentu nasionál, Orsamentu 2027 prepara integralmente ho baze iha abordajen ida ne’ebé orienta tuir polítikas, enkuadra iha orizonte ida ba tinan lima. Besik 2,19 mil milloens dólares destina ba kontinuidade polítikas ezistentes no 380,47 milloens dólares ba prioridades foun no alargadas Governu ne’e nian.

Orsamentu 2027 projeta kreximentu naun petrolíferu ho 4,6% no inflasaun besik 1,8%. Previzaun hirak-ne’e depende ba governu kapasidade implementasaun ho evolusaun husi kontextu internasional. governu misaun mak atu kria kondisoens atu kreximentu ne’e bele sustentável no, liuliu, familia timoroan sira hotu bele sente.

*********

(PT)

Dili, 09 de novembro de 2026 – O Ministro dos Transportes e Comunicações, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, acompanhou o Primeiro-Ministro, Kay Rala Xanana Gusmão, juntamente com alguns membros do Governo, na participação no primeiro dia do debate, na generalidade, da Proposta de Lei do Orçamento Geral do Estado (OGE) para 2027, no Parlamento Nacional.

O Governo apresentou a Proposta de Lei do OGE para 2027 ao Parlamento Nacional. O Orçamento para 2027 foi integralmente preparado com base numa abordagem orientada por políticas públicas, enquadrada numa perspetiva estratégica de cinco anos. Cerca de 2,19 mil milhões de dólares destinam-se à continuidade das políticas existentes, enquanto 380,47 milhões de dólares são alocados às novas prioridades e à expansão das prioridades do Governo.

O Orçamento para 2027 prevê um crescimento económico não petrolífero de 4,6% e uma inflação próxima de 1,8%. Estas projeções dependem da capacidade de implementação do Governo e da evolução do contexto internacional. A missão do Governo é criar as condições necessárias para garantir um crescimento sustentável, assegurando, sobretudo, que os seus benefícios sejam sentidos por todas as famílias timorenses.

*********

(ENG)

Dili, 9 November 2026 – The Minister of Transport and Communications, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu, accompanied the Prime Minister, Kay Rala Xanana Gusmão, together with several members of the Government, in attending the first day of the general debate on the 2027 State General Budget (SGB) Bill at the National Parliament.

The Government presented the 2027 State General Budget Bill to the National Parliament. The 2027 Budget was fully prepared based on a policy-oriented approach within a five-year strategic framework. Approximately US$2.19 billion is allocated to the continuation of existing policies, while US$380.47 million is earmarked for new priorities and the expansion of the Government's existing priorities.

The 2027 Budget projects non-oil economic growth of 4.6% and inflation of approximately 1.8%. These projections depend on the Government's implementation capacity and developments in the international context. The Government's mission is to create the necessary conditions for sustainable economic growth, ensuring, above all, that its benefits are felt by all Timorese families.

 

Le'e tan