Governu Rekoñese Nesesidade Duni Kria Lei Konkorrénsia Atu Promove Kompetisuan Nebe Saudevael Iha Merkadu
Likisa, 05 Fevereiru 2026 - Vise-PM Interinu no Ministru Kordenadór ba Asuntu Ekonómiku, no Ministru Turizmu Ambiente atúal Ministru Transporte no Komunikasaun, Eng. Miguel Marques Gonçalves Manetelu akompaña hosi Vise Ministru Komersiu no Industria, Augosto Junior kinta ohin hamutuk ho komisaun D parlamentu nasional ne'ebé trata ba Asuntu Ekonómiku, kontinua halo diskusaun no aprovasaun ba Proposta Lei Konkorensia n.º 19/VI (2.ª), iha Salaun IADE, Munisípiu Likisa.
Diskusaun ba loron da-ruak ne'e kontinua halo diskusaun ba artigu 11 too artigu 19 no 20, iha diskusaun ne’e Ministru Manetelu afirma durante ne’e Indika katak bele mosu Pratika sira ne’ebé maka anti kompetisaun ka bele mosu monopoli merkadu.
“Hafoin Timor-Leste nia adezaun ba WTO no ASEAN ita iha nesesidade duni atu kria lei konkorr'ensia, atu promove kompetisuan ne'ebé saudevél, adezaun ba WTO ho ASEAN ema hotu preokupadu ho merkadu livre maka depois estadu labele halo intervensaun kolektiva ba merkadu, defini buat balu entaun ho adezaun ne’e merkadu livre, preokupasaun ita nia populasaun nomos polítiku sira iha rai laran hatete katak bele hamate no balu mós hatete ita hamate ona ita nia empresa timor-oan sira, lei ne’e mai atu regulariza promove kompetisaun ne’ebé saudavél para fó biban mós ba timor-oan sira, tanba iha intervensaun balu lei ne’e fó para oinsa ita defini regras no prosedimentu balu ne’ebé mak bele proteje ita nia kompaña nasional sira, neebé polítika mak ne’e loke kompetisaun maibé labele estraga merkadu”Ministru Manetelu afirma.
Governante ne’e subliña ohin preokupasaun deputadu sira nia mak ne’e duni, kbiit timor-oan nia , kbiit governu nia atu implementa lei ne ho di’ak.
“Tuir deputadu sira katak iha lei barak ne’ebé maka vigora maibé dalaruma mós iha implementasaun sempre iha laos problema de’it dalaruma la implementa, lei ida ne’e hanesan nesesidade ida, governu husu tempu tuir lei, loron 90 no depois lei ne’e tama ba vigór loron 180 governu tenki estabele entidade, nu’udar timor oan opstimismu katak ita bele, tanba timor-oan ne’e”Ministru Manetelu subliña
Nia hatete bainhira Timor-Leste hahú restaura independénsia iha 20 maiu 2002 ita dala ruma duvida ba kapasidade timor-oan sira tanba ita foin mak harii ita nia nasaun, maibé ohin loron ho joven sira ne’ebé maka halao sira nia estúdu iha rai liur fila mai Timor kontinua kontribui tanba nemak entidade ne’e ba futuru tenki mai duni hosi ema sira ne’ebé maka iha koñesimentu ne’ebé klean, professionál no matenek iha setór ne’e, importante ba governu maka oinsa kria entidade ida ne’e no oinsa mak entidade ne’e lidera husi ema ne’ebé maka nia koñesimentu iha area refere.
Ministru Manetelu ho esperansa lei refere iha diskusaun final aban sei prepara nia redasaun final, sei Haruka ba Prezidente Republika, José Ramos-Horta no fiar katak Prezidente sei promulga lei ne’e, ba governu tenki halo preparasaun, sura loron 180 tama ba vigór ho loron 90 fo governu tempu liu fulan ne’’e para atu halo preparasaun.
Lei Konkorrénsia ne’e ho objetivu atu estabelese kuadru legál ida hodi regula prátika konkorrensiál sira iha Timor-Leste, promove merkadu ida ne’ebé justu no transparente hodi nune'e sei kontribui ba kreximentu ekonómiku sustentável, ho promove ambiente negósiu ida ne’ebé atrativu liu, ba benefísiu konsumidór sira.

